Juliette Binoche_Kristen Stewart

Stadsschouwburg: Constant Meijers in gesprek met Ivo van Hove, Juliette Binoche en Patrick O’Kane; filmposter Clouds of Sils Maria; Juliette Binoche en Kristen Stewart, Interview Magazine

Kunnen acteurs te oud worden voor de rol die ze spelen? Vooral die vraag hield me bezig terwijl ik gisteravond keek naar Juliette Binoche als Antigone in de Stadsschouwburg, geregisseerd door Ivo van Hove.

Juliette Binoche is 51 jaar. Patrick O’Kane, in de rol van haar oom Kreon, is in werkelijkheid een jaar jonger. De verloofde van Antigone, gespeeld door Samuel Edward-Cook, lijkt decennia jonger.

Het personage Antigone van tragediedichter Sophokles is jong, ergens in de twintig, wellicht zelfs nog jeugdiger. Ze is verloofd, maar zal wegens haar opstandige daad, waarvoor Kreon haar wil straffen, haar bruiloft nooit meemaken. Ze heeft haar in ongenade gevallen broer begraven en daarop had Kreon de doodstraf gesteld. Voor Antigone dus geen huwelijk, geen kinderen; wel een eervolle beslissing en de dood. Aan die abrupte wending in haar levensvervulling wordt in het toneelstuk herhaaldelijk gerefereerd.

Aftakeling

Een recente hoofdrol speelde Juliette Binoche in Clouds of Sils Maria, een film over de film- en toneelwereld (zie ook oudejaarslijst 2014). In een bergdorpje in Zwitserland reflecteert Binoche, in haar rol van actrice die een dagje ouder wordt, op het vak. Speelde ze voorheen de jonge verleidster, nu wordt ze gevraagd om de rol van de gefrustreerde vrouw van middelbare leeftijd te vertolken. De actrice verzet zich tegen die verschuiving. Tegenspel krijgt Binoche van Kristen Stewart, in de rol van persoonlijke assistent, en in werkelijkheid geboren in 1990.

In de beste scènes is Binoche een knakkende veertiger, die de aftakeling ondergaat. Hoe goed de actrice er ook uitziet voor haar leeftijd, met haar emotionele en fysieke spel raakt ze aan de fase waarin ze zich ook in het werkelijke leven bevindt. Voor Stewart geldt hetzelfde. Als twintiger verbeeldt zij een andere generatie; haar credo luidt experiment en rebellie.

Op een tijdschriftfoto poseren beide actrices samen, zwaar opgemaakt en met blote hals- en schouderpartijen. Er springt een moeder-dochterverhouding uit naar voren: Binoche, ondanks de make-up, met een kalme, innige oogopslag; Stewart als een soort vampier, met de mond een beetje open en een eigenwijze, dromerige blik. De arm van Binoche om Stewart heen en de handpalm tegen de wang versterkt het beeld van een beschermvrouwe versus een opstandige jongedame.

Nagesprek: te oud voor de rol?

In de Stadsschouwburg was er een nagesprek over Antigone met acteurs Juliette Binoche en Patrick O’Kane en regisseur Ivo van Hove. Jammer dat Binoche de etymologie niet op orde had: ze vertaalde de naam Antigone als ‘before birth’, een misser waarmee ze de eeuwigheidswaarde van de wetten die voor Antigone gelden wilde interpreteren.

Ook het publiek mocht vragen stellen. Ik stak mijn vinger op. Ik haalde Clouds of Sils Maria aan en het leeftijdsverschil tussen Binoche en de acteurs die Kreon en Haimon spelen. Of ze zich ooit te oud had gevoeld voor deze rol?

De vraag bleek te brutaal. Binoche deed lichtelijk gepikeerd, waarop ik me verplicht voelde mijn vraag olijk te nuanceren als ‘tricky’.
Het antwoord van Binoche was kort, droog en stellig: ‘No.’
Ik legde uit dat ik de vraag stelde vanuit menselijke overwegingen, namelijk vanuit haar eigen persoon en bij haar personage, dat zich nu eenmaal in een nogal andere levensfase bevindt.
Het hielp niet. De superster ontweek de vraag behendig. ‘Did it bother you?’ kaatste ze ten slotte terug, minzaam glimlachend.
Er daverde een collectieve lach door de zaal, die gelaten leek te accepteren dat Binoche ineens haar eigen filmpersonage werd. Of naspeelde. Het blijft theater, merkte gespreksleider en journalist Constant Meijers op.

Leeftijdloos en onschendbaar

Toen even later de zaal leegliep werd er een man naast me boos. ‘Wat een vraag!’ viel hij tegen me uit. ‘Dan kun je een keer een vraag stellen aan zo iemand en dan vraag je dit! Hoe verzin je het.’
Ik probeerde hem uit te leggen waarom ik mijn vraag relevant vond. Clouds of Sils Maria kende hij niet; hij vond het allemaal maar onduidelijk. Dat leek me geen excuus voor de onwil van Binoche; ik ga ervan uit dat zij zelf weet in welke films ze heeft gespeeld.
De man liep naar voren, waar de actrice stond te stralen voor de eerste rij. ‘Ik ga nog even een fotootje nemen,’ verklaarde hij.
‘Een selfie,’ suggereerde ik.
‘Die heb ik al!’ De man glunderde. Zijn woede smolt weg met zijn looppas.

De boze man zal zijn idool als een soort leeftijdloos wezen beschouwen. Eenmaal leeftijdloos ben je onschendbaar; misschien moeten we allemaal proberen idolen te worden. Maar toch. Hoe chic en beladen Juliette Binoche het klassieke toneelpersonage ook heeft vormgegeven, een twintiger zag ik er met de beste wil van de wereld niet meer in.

Ik droom van alternatieven. Als Kristen Stewart aan haar jeugdige rebellie ook idealen meegeeft zou ze een spannende Antigone kunnen worden, met haar dwarse en sensuele uitstraling. Daar heeft ze geen eyeliner voor nodig.