Charlie Hebdo

Charlie Hebdo

De media verwoordden het gisteren als een executie. De agent die door gewapende mannen bij het redactiekantoor van Charlie Hebdo in Parijs werd doodgeschoten is volgens de NOS ‘geëxecuteerd’. De Volkskrant schreef vandaag in een nieuwsartikel op pagina 2 over een ‘executieschot’.

Wat maakt moord of doodslag tot een executie?

De Van Dale schrijft bij het lemma [executeren] het volgende:

  1. (m.b.t. een vonnis) voltrekken;
  2. op grond van een vonnis ter dood brengen;
  3. (m.n. mbt. weerlozen, gevangenen, gijzelaars e.d.) in koelen bloede doden.
Slachtoffer 1: redactie Charlie Hebdo

In de media circuleert de mening dat de aanval op het redactiekantoor een ‘gerichte executie’ was. Vergaderende journalisten zijn ongewapend. Dat de daders hun slachtoffers naar verluidt bij naam hebben genoemd alvorens hen te doden, draagt bij aan het beeld van een terechtstelling.

Slachtoffer 2: agent

We gaan ervan uit dat de agent, als beveiliger van Charlie Hebdo, gewapend was. In de video is te zien dat hij gewond op de grond ligt, en hij lijkt niet in staat zich te verdedigen. Van de gewapende man die hem van dichtbij doodschiet kun je inderdaad stellen dat die zijn daad in koelen bloede begaat. Maar is dit daarom als een executie te kwalificeren? Een agent is niet per definitie een weerloze, ongewapende medemens. Deze agent, hoewel gewond, is voor de dader een tegenstander om rekening mee te houden. Als de agent in staat zou zijn om terug te schieten zou hij dat waarschijnlijk doen. Een agent doodschieten is daarmee geen executie, ook niet als het van dichtbij gebeurt; wel, uiteraard, een zwaar misdrijf jegens de autoriteiten.

Perspectief

Wat doet woordkeuze met een tekst? Vergelijk de volgende zinnen eens met elkaar:

a. Gewapende mannen vermoorden een agent.
b. Gewapende mannen executeren een agent.
c. Gewapende mannen schieten een agent dood.

Met zin a begeeft de spreker zich op glad ijs. Het Nederlandse recht maakt onderscheid tussen ‘moord’ en ‘doodslag’. Als je zin a uitspreekt ga je al bijna op de stoel van de rechter zitten, bovendien vanuit het perspectief van het slachtoffer.

Zin b heeft een connotatie van politiek, religieus of anderszins ideologisch geweld. De redenen van de plegers van de aanslag op Charlie Hebdo moeten we vermoedelijk zoeken in de religieuze hoek. Geweld dat voortspruit uit ander, intolerant gedachtegoed is in westerse ogen een executie. Door wat de videobeelden tonen te beschrijven als een executie conformeren de media zich aan die latente mening. Dat is een interpretatie van de feiten, en zo’n interpretatie noemen communicatiewetenschappers framing.

Zin c is het meest feitelijk, zonder connotatie van ideologie of van de zwaarte van het delict. Het meest neutraal dus, en daarmee het meest passend voor een onafhankelijk nieuwsmedium.

vertaling

Engels- en Franstalige wereldburgers zijn beter af, want zij hebben er een algemener neutraal woord voor: homicide. De Larousse definieert dit woord als volgt: Action de tuer volontairement ou non un être humain. Wikipedia omschrijft het zo: Un homicide est l’action de tuer un autre être humain. Dans la majorité des sociétés, quelle qu’en soit la raison, l’acte d’homicide est considéré comme l’un des crimes les plus graves pouvant être commis.

Waarvan akte.

De taalsheriff pleit voor een goede vertaling van homicide. Die missen we in het Nederlands nog. Een schone taak voor de voorvechters van het vrije woord.