In Trouw van 24 september stond een reportage over Turkije. Volgens het artikel is Turkije aan het verworden tot een potpourri van religieuze en etnische groepen, en die verdragen elkaar slecht. De Turken aan de westkust voelen zich steeds minder verwant met de bewoners van de landinwaartse gebieden. Een oplossing van dit probleem lijkt heel eenvoudig wanneer je de geschiedenis van het gebied bekijkt.

Eerste Wereldoorlog

Na de Eerste Wereldoorlog behoort het Ottomaanse Rijk tot de verliezers. De winnaars verdelen de buit. Voor hun steun aan de Entente worden de Grieken beloond: zij kunnen aanspraak maken op een westelijk deel van Klein-Azië. Deze regio wordt dan al eeuwenlang bevolkt door een aanzienlijke Griekssprekende orthodox-christelijke minderheid. Onder leiding van premier Eleftherios Venizelos (1864-1936) is in het Griekenland van begin twintigste eeuw de Grote Idee ontstaan: uitbreiding van Grieks grondgebied in het oosten, inclusief de herovering van Constantinopel (Istanbul). Met geallieerd mandaat zetten in 1919 Griekse troepen voet op Turkse bodem.

Mustafa Kemal

In die nadagen van het Ottomaanse Rijk hebben de Turken al genoeg aan hun hoofd. In 1920 staat er een professioneel leger op de been om te strijden tegen de sultan en tegen de geallieerden. In deze Turkse onafhankelijkheidsoorlog werkt de Griekse invasie als katalysator. De Grieken veroveren met relatief gemak (en wreedheid) de kustgebieden. In de overwinningsroes verleggen zij de aandacht van Istanbul naar Ankara. Maar daar, diep in Anatolië, loopt het front in 1921 vast. Een Griekse regeringswisseling en afbrokkelende geallieerde steun maken het er niet gemakkelijker op. De Grieken worden oorlogsmoe, terwijl de Turkse nationalisten juist de smaak te pakken krijgen onder de bezielende leiding van Mustafa Kemal (later Atatürk genaamd, ‘Vader van de Turken’). De Grote Idee blijkt te hoog gegrepen. Het Griekse leger moet zich terugtrekken, op de hielen gezeten door de troepen van Kemal.

De klein-aziatische catastrofe

The end, when it came, was swift and devastating, schrijft de Britse historicus Richard Clogg (A Concise History of Greece, 2002). In 1922 bereiken de Turken de Egeïsche kust en heroveren in september de stad Izmir (Smyrna). Inwoners proberen op overvolle boten te ontkomen wanneer de Turken de stad in brand steken. Zo’n 30.000 Griekse en Armeense christenen komen om of worden vermoord; de aartsbisschop wordt gelyncht. Het is het definitieve einde van enige hoop op vreedzame coëxistentie in Klein-Azië.

In 1923 voorziet het Verdrag van Lausanne in een religieuze bevolkingsuitwisseling tussen beide landen: zo’n 1.100.000 orthodoxe christenen en 380.000 moslims worden gedwongen gerepatrieerd. Voor de Griekse samenleving en bevolkingssamenstelling heeft de operatie ingrijpende gevolgen. De Grieken spreken van de Klein-Aziatische Catastrofe, een ontgoocheling die ze tot op de dag van vandaag nooit helemaal te boven zullen komen.

wensen van de turken aan de egeïsche zee

Terug naar Trouw van 24 september. Door de toestroom van Syrische vluchtelingen, het IS-gevaar dicht bij de landsgrenzen en het islamiseringsbeleid van Erdogan, beginnen de seculiere Turken zich te roeren: De bekende columnist Fatih Altayli had enkele weken geleden een tekst gepubliceerd van de bewoners van het Egeïsche gebied. De initiatiefnemers van de tekst maken zich in hun eigen dialect sterk voor afscheiding van de rest van Turkije. In die verklaring zeggen ze dat het grote gebied rond de westerse stad Izmir onafhankelijk moet worden. Want hun gebied is rijk en mooi, de bevolking is ontwikkeld en modern.

Er begint ons iets te dagen.

aansluiting

Beter nog dan onafhankelijkheid, met al het gedoe van dien (zie de Schotten), is het evidente alternatief: aansluiting bij Griekenland. Niets zou een verdere verwesterlijking van de Egeïsche Turken nog in de weg staan, en de EU zou in één klap haar positie in het Nabije Oosten versterken. Turkije zou verlost zijn van een lastige minderheid. Extra pluspunt: Griekenland ziet eindelijk de Klein-Aziatische schuld vereffend.

Voor de effectuering van de Anschluss lijkt 2022 een mooi jaartal. Als dat de Turken te lang duurt, wil Griekenland vast wel de hand over het hart strijken en hen al in 2019 verwelkomen. Ter voorbereiding kunnen ze alvast beginnen met de omvorming van het Egeïsche ‘dialect’ tot volwaardig Nieuwgrieks.

Zoals Anton Dingeman grinnikend zou zeggen: weer wat geleerd!