Volkskrant, Ankie Lok, 15-10-2014

Volkskrant, Ankie Lok, 15-10-2014

Jongeren zien hun studie niet meer als een bevrijding maar als een verplichting. Dat stelt Jan Bransen, hoogleraar filosofie van de gedragswetenschappen (Volkskrant, O&D, 3 oktober). Onze ‘prinsen en prinsesjes’ verkeren in de illusie dat ze zo breed mogelijk opgeleid aan het leven moeten beginnen. In plaats daarvan kunnen ze beter gaan werken, betoogt Bransen.

Graag doe ik een elegantere suggestie: eerherstel van de ‘smalle’ universitaire studie.

Nu nog gaat het volle kracht vooruit richting verbreding. In 2011 gaf toenmalig staatssecretaris Halbe Zijlstra (VVD) de universiteiten drie jaar de tijd om brede bachelorstudies op te zetten. Interdisciplinariteit moet noodlijdende studies, zoals talen, aantrekkelijker maken.

In drie jaar wordt er een compleet continent doorheen gejast

De grenzen van de verbreding verkennen ze vooral in Groningen geestdriftig. Mijn studietijd begon ik daar veertien jaar geleden met een propaedeuse Romaanse Talen en Culturen. Ouderejaarsstudenten en docenten zagen daarin al een diffuus samenraapsel van de oorspronkelijk afzonderlijke talenstudies. Het kon de RUG echter niet gek genoeg. In 2012 werd Romaanse Talen en Culturen samengevoegd met nog vijf taal(familie)studies. Het resultaat: Europese (!) Talen en Culturen. In een driejarige bachelor wordt het complete continent erdoorheen gejast.

Ook de Universiteit van Amsterdam lijmt taalfamilies aan elkaar. De vakgroep Nieuwgrieks heeft geen hoogleraar meer, sinds de laatste zeven jaar geleden naar Oxford vertrok. De UvA greep het moment aan om op grond van achterblijvende studentenaantallen de betrekking te halveren. Hiervoor bleek vervolgens geen hoogleraar meer te porren. Pensionerende docenten werden niet vervangen. Een kafkaësk scenario voltrok zich toen de UvA paradoxaal genoeg wees op het discutabele bestaansrecht van een vakgroep zonder professor. Conclusie: opheffing van de master. Inmiddels vernam ik van een docent dat in 2015 de bachelor opgaat in een allegaartje met de werktitel Regiostudies Zuidoost-Europa. Studenten van het Turks, Nieuwgrieks, Servisch, Kroatisch en Roemeens bestuderen dan niet langer de ‘taal en cultuur’, maar ‘cultuur en een beetje taal’, zoals de docent het verwoordde.

bachelor of master ‘Lekker Brede Studies’

Regiostudies, talen, culturen – het zijn welluidende meervoudsvormen, een vakkenpakket waarmee je alle kanten op kunt. Maar de arbeidsmarkt verlangt uiteindelijk toch een specifieke richting van je. In mijn omgeving zie ik hoogopgeleide twintigers en dertigers die daartegen aanlopen. Na eindeloos uitwaaieren in studies zonder focus komen ze tot de conclusie dat ze voor de loopbaan die ze beogen een afslag hebben gemist. Ondertussen blijven universiteiten de indruk wekken dat je met Europese Studies wordt klaargestoomd voor Brussel. Afgestudeerden hebben die pretentie al jaren geleden naar het rijk der fabelen verwezen. Voor Brussel heb je talent, vakkennis, doorzettingsvermogen, een goed netwerk en een bul van een vooraanstaande onderwijsinstelling nodig, en heel veel geluk. Een bachelor of master Lekker Brede Studies strooit je dan alleen maar zand in de ogen.

wat leren studenten die zich moeten bezighouden met vier taalfamilies?

Natuurlijk, verbreding biedt kleine vakgroepen ook kansen. Met de Regiostudies Zuidoost-Europa roept de UvA Turks in het leven, en het eerder opgeheven Roemeens herrijst er als een feniks uit de haastig bijeengeveegde as. Maar wat leer je studenten nu precies wanneer zij zich moeten bezighouden met talen uit vier verschillende taalfamilies? De eerdergenoemde docent wist voor de Regiostudies geen zinnig overkoepelend taalkundevak te ontwikkelen.

Terwijl de vakgroepen hun decennia aan onderzoek en kennis in rook zien opgaan, komt de verbredingsdrift ook de studenten niet ten goede. In algemene opleidingen zullen studenten alleen maar risico’s mijden en keuzes uitstellen, daarin heeft Bransen gelijk. Maar als we de volgende generaties echt een dienst willen bewijzen, sturen we hen niet zonder pardon de arbeidsmarkt op, maar bieden we hun de mogelijkheid zich te verdiepen en te specialiseren. Daarmee kan studeren alsnog een bevrijding worden.

Dit artikel werd op 15 oktober 2014 gepubliceerd in de Volkskrant.

Lees ook:
Studentenprotest: rendementscocktail blijft nog wel even gisten >>