Premier David Cameron (persconferentie 14 november 2015); Rob de Wijk (foto: HCSS).

Premier David Cameron (persconferentie 14 november 2015); Rob de Wijk (foto: HCSS).

‘Nuus som tuus onsomble’ [sic]

Een dag na de aanslagen in Parijs hield de Britse premier Cameron een persconferentie waarin hij de volgende woorden uitsprak:

‘Nous sommes solidaires avec vous. Nous sommes tous ensemble.’

– David Cameron, premier van Groot-Brittannië, persconferentie (fragment vanaf 0:32), 14 november 2015

Cameron vertrouwde zich niet helemaal met het Frans. Tussen beide zinnen blikt hij naar beneden, op zijn spiekbriefje. De tweede zin klinkt als ‘Nuus som tuus onsomble’. De nadruk op ‘tuus’ en het vaderlijke timbre in ‘onsomble’ wekt een daadkrachtige, beschermende indruk. Samen staan we sterk.

Achter de schermen is er iets anders aan de hand. Cameron werkt al een tijdje aan een referendum over het Britse lidmaatschap van de EU. Het referendum is een verkiezingsbelofte van Cameron aan het eurosceptische Britse volk, maar zelf wil hij Groot-Brittannië in de Europese Unie houden. Om ook de eurosceptici binnenboord te houden, zullen er stevige maatregelen nodig zijn.

Referendum: analyse door Rob de Wijk

Op 13 november, de dag van de aanslagen, stond er in Trouw een column van Rob de Wijk. Deze column is in het licht van de gebeurtenissen later die dag hoogst interessant. De Wijk bespreekt de Britse strategie rond het referendum over lidmaatschap van de EU.

‘We weten eindelijk wat premier Cameron van de Europese Unie eist om de Britten ervan te overtuigen dat het Verenigd Koninkrijk (VK) binnen de unie moet blijven,’ schrijft De Wijk. Lastig hoeven de onderhandelingen niet te zijn:

‘Zelfs het meest controversiële voorstel, de ontzegging voor de periode van vier jaar van het recht op uitkeringen voor bijvoorbeeld Polen en Bulgaren die naar het VK komen, zou wel eens op instemming van de lidstaten kunnen rekenen.’

– Rob de Wijk, column in Trouw, 13 november 2015

De Wijk stipt aan hoe het is gesteld met de saamhorigheid: ‘Van een Verenigd Koninkrijk is zeker sinds het bijna gewonnen referendum in Schotland geen sprake meer. (…) Driekwart van de Britten is volgens een recente peiling niet meer bereid om voor hun land te vechten en de helft van de bevolking is niet bereid een Navo-bondgenoot te helpen als die wordt aangevallen.’

Tuus onsomble, zei Cameron een dag later. Allemaal samen. Bedoelt Cameron Engeland en Frankrijk? Of Europa als geheel? Europa en de VS? Polen en Bulgarije doen mee aan de coalitie die strijdt tegen terreurorganisatie IS. Maar de bevolking uit deze lidstaten hoeft blijkbaar in het Verenigd Koninkrijk niet op inclusief beleid te rekenen. Wat betekent ‘samen’ dan nog? Wie hoort er bij ‘tous’ en wie niet? Kortom, wat zegt Cameron nou eigenlijk precies?

Met genoegen presenteert de jury de opdracht voor de Gerrit Komrij-semantiekprijs 2015. De opdracht dit jaar is een excursie naar de taalfilosofie.

Opdracht

De speech van Cameron en de column van Rob de Wijk maken duidelijk dat ‘samen’, ‘wij’ en ‘allemaal’ verraderlijke woorden zijn. Ze lijken absoluut en niet mis te verstaan, maar bevinden zich op een hellend vlak. De betekenis is afhankelijk van spreker en context, de interpretatiemogelijkheden daardoor breed. En dus zegt de spreker eigenlijk niks.

Geef een bestaand voorbeeld uit de politieke of maatschappelijke actualiteit of geschiedenis van naar uw mening verrassend gebruik van ‘samen’, en/of van verwijzingen naar derden of het zelf (zoals ‘ik/jij/hij/wij/jullie/zij’ en ‘allemaal’). Vragen die u zoal in uw argumentatie kunt beantwoorden: wat is de betekenis of de bedoeling? Wie duidt de spreker aan? Wat wil de spreker/schrijver zeggen? Sorteert de uitspraak een gericht of een diffuus effect? Vindt u het taalgebruik vernieuwend? Beïnvloedt het door u gekozen voorbeeld de consensus over de betekenis van het betreffende woord?

Formuleer uw inzending in maximaal 500 woorden. Beeldmateriaal ter illustratie is toegestaan en wordt toegejuicht.

Deadline

Inzendingen moeten uiterlijk op zaterdag 16 januari 2016 door de jury zijn ontvangen. Vergeet niet te vermelden naar welke prijs uw voorkeur uitgaat (zie onder aan deze pagina). Stuur uw inzending per post of per e-mail naar:

Jury van de Gerrit Komrij-semantiekprijs 2015
t.a.v. Ankie Lok, juryvoorzitter
Oostelijke Handelskade 799
1019 BW Amsterdam
GKsemantiekprijs [at] noorderschrift.nl

Uitslag en prijsuitreiking

Op vrijdagavond 1 april 2016 wordt de winnaar bekendgemaakt en de prijs uitgereikt. Juryvoorzitter Ankie Lok en gastjurylid prof. dr. Rob de Wijk leiden de avond. Heb je geen inzending ingestuurd maar wil je graag bij de uitreiking aanwezig zijn? Dat kan natuurlijk! Bekijk het programma en meld je aan >>

Wat kunt u winnen?

U mag bij uw inzending uw voorkeur uitspreken voor een van de vier prijzen:

Machtspolitiek – Rob de WijkRob de Wijk_Machtspolitiek_9789462980471
De al genoemde Rob de Wijk (1954) is directeur van The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS). Daarnaast is hij hoogleraar Internationale Betrekkingen aan de Universiteit Leiden en voorzitter van de Denktank Nationale Veiligheid. De Wijk heeft een wekelijkse column in dagblad Trouw. Recent verscheen bij Amsterdam University Press een herziene editie van zijn boek over machtspolitiek.

Dark Continent – Mark MazowerMark Mazower_Dark continent
Op 3 december gaf Mark Mazower (1958) een lezing in Den Haag, met de titel Europe in Crisis: Looking Ahead from a Historical Perspective. Deze Britse historicus en schrijver is gespecialiseerd in Griekenland, de Balkan, Europa in de twintigste eeuw en internationale geschiedenis. Zijn Dark Continent: Europe’s Twentieth Century is een moderne klassieker.

Scheitert Europa? – Joschka FischerJoschka Fischer_Scheitert Europa
Van 1994 tot 2006 was Joschka Fischer (1948) de Duitse minister van Buitenlandse Zaken (Bündnis 90/Die Grünen). In de Deense documentaire Præsidenten (The president, 2011) van Christoffer Guldbrandsen stelt Fischer dat leiders als Gerhard Schröder, Jacques Chirac en Tony Blair in die periode poogden Europa vorm te geven als idee. Inmiddels zijn we terug bij af, aldus Fischer: de lidstaten denken weer nationaal, zonder conceptuele visie op de unie. Vorig jaar verscheen zijn boek over dit onderwerp.

De zeven laatste zinnen – Dimitri VerhulstDimitri Verhulst_De zeven laatste zinnen
De uitsmijter van dit jaar komt uit het genre van de fictie: op verzoek van het Ensor Strijkkwartet schreef Dimitri Verhulst (1972) zeven korte verhalen bij Die sieben letzten Worte unseres Erlösers am Kreuze van componist Joseph Haydn (1732-1809). Het ensemble wilde dit muziekstuk uit de religieuze context halen. Bij elk verhaal staat ook de partituur afgedrukt; op de bijgevoegde cd’s brengt het strijkkwartet de muziek ten gehore en leest Verhulst zijn verhalen voor.

De jury ziet uw inzending met belangstelling tegemoet!

Hoogachtend,

De jury van de Gerrit Komrij-semantiekprijs 2015