Winnende inzending GK-semantiekprijs 2015

‘Samen “gegeten”, samen verantwoordelijk’: de verschuiving van politieke verantwoordelijkheid

door: D. Alverti

Winnaar D. Alverti (midden), juryvoorzitter Ankie Lok en gastjurylid prof. dr. Rob de Wijk (1 april 2016).

Winnaar D. Alverti (midden), juryvoorzitter Ankie Lok en gastjurylid prof. dr. Rob de Wijk (1 april 2016).

«Όλοι μαζί τα φάγαμε». Letterlijk vertaald uit het Grieks: ‘We hebben het allemaal samen opgegeten’ ofwel ‘We hebben het allemaal samen verbrast’. Dit is een uitspraak van Theodoros Pangalos, vicepremier van Griekenland in de periode 2009-2012. Dat de uitspraak inmiddels beroemd en gevleugeld is geworden blijkt uit de meer dan 400.000 hits die Google ons voorschotelt, het aantal afbeeldingen en video’s dat online beschikbaar is en het feit dat, bij het noemen van deze zin, iedere Griek weet wat ermee bedoeld wordt.

Maar wat bedoelde de heer Pangalos met deze zin? Daarvoor moeten we een stap terug doen in de tijd. Terug naar 2010. We zitten midden in de Griekse financiële crisis. In mei besluiten de eurolanden en het IMF Griekenland 110 miljard euro te lenen. Ook besluit Europa twee tijdelijke Europese noodfondsen op te richten voor landen die in de problemen zitten. De Griekse burgers vragen zich af hoe het allemaal zo ver heeft kunnen komen; de Griekse politici zijn genoodzaakt hier een antwoord op te formuleren. Boos vragen de Griekse burgers zich af: ‘Hoe hebben de politici al het geld kunnen verbrassen?’ Tijdens een commissievergadering in de Tweede Kamer geeft Pangalos op 21 September 2010 hierop het volgende antwoord:

‘We hebben jullie banen gegeven. We hebben het allemaal samen verbrast. Dit hebben we gedaan binnen een context van politiek cliëntelisme, corruptie, omkoping en het belachelijk maken van het begrip politiek.’

We hebben dus allemaal samen het geld verbrast. Welk geld? Dat gaat hier voornamelijk om geld in de vorm van subsidies verkregen uit de Europese pot. Allemaal samen. Wie zijn dat? Op wie doelt de heer Pangalos precies? Hij doelt op een groot deel van het Griekse volk. Ik citeer en vertaal:

«…Οι πολίτες είτε με πράξεις, είτε με την εκπορευόμενη από την ενοχή απραξία τους, είτε απλά εκλέγοντας ακατάλληλα πολιτικά πρόσωπα για να διαχειριστούν τα κοινά, συμμετέχουν με συλλογικό τρόπο στη δημοκρατία και έχουν την ευθύνη των επιλογών τους…Φυσικά δεν έχουν όλοι το ίδιο μερίδιο ευθύνης, η ευθύνη ξεκινάει από πάνω προς τα κάτω».

‘De burgers nemen, ofwel met daden ofwel met hun passiviteit die voortvloeit uit hun schuldgevoel, ofwel door op ongeschikte politici te stemmen om de publieke zaken te managen, gezamenlijk deel aan de democratie en dragen dus ook verantwoordelijkheid voor hun keuzes…Uiteraard draagt niet iedereen evenveel verantwoordelijkheid, de verantwoordelijkheid is top-down.’

Het begrip ‘samen’ in Pangalos zijn uitspraak is beladen en diffuus. Het is niet het bemoedigende en troostende ‘samen’ van David Cameron (‘Nous sommes tous ensemble’), maar het verantwoordelijke, het schulddragende ‘samen’. Dat niet alle Griekse burgers hiervan gediend waren, legt de zeer kritische journalist Kostas Vaxevanis uit in een artikel. Hij vertelt dat ten eerste niet alle burgers aan deze privilegegevende praktijken hebben meegedaan. Ten tweede, degene die wel hebben geprofiteerd van het binnenstromende geld, zijn door dezelfde politici in staat gesteld om dat te doen. De politici hebben het verbrassen toegelaten om het gevoel van medeplichtigheid te creëren waarop Pangalos zich nu beroept.

Behalve het feit dat deze uitspraak zo beroemd is geworden en zeer waarschijnlijk de geschiedenisboeken zal halen, heeft de uitspraak een sociaal-politiek effect gehad, want vanaf nu zijn niet alleen de politici verantwoordelijk voor de situatie van hun land, maar ook de burgers. ‘Samen “gegeten”, samen verantwoordelijk’. ‘Samen’ zal nooit meer hetzelfde klinken. Of je het er nou mee eens bent of niet.

Extra materiaal:
Zie het fragment van de commissievergadering waarin Pangalos de uitspraak doet.
Zoek op facebook op ‘mazi ta fagame’ en je vindt verschillende pagina’s met die naam.
De heer Pangalos heeft zelfs een e-book geschreven met de titel «Μαζί τα φάγαμε».

© D. Alverti, 2016

Lees het juryrapport >>

Lees het verslag van de prijsuitreiking >>

Lees meer over de GK-semantiekprijs 2015 >>