Peter Middendorp_Herman SandmanOnze vakantie naar de Pfalz begon met het doorbladeren van de zaterdagkrant op de achterbank van de Mazda. Op de snelweg richting Duitse grens stuitte ik in het Volkskrant Magazine van 30 augustus op een interview met intrigerende kop en intro:

Het gaat best goed met Peter
Hij verachtte de Blokkerwinkel van zijn vader, zijn school, Drenthe. Columnist Peter Middendorp schrijft erover in zijn derde roman: ‘Vertrouwd voordelig’.

Dat beloofde hilariteit.

Onze vriend die de auto bestuurde had zelf ook wat kranten meegebracht en wilde graag voorgelezen worden. Ik begon maar eens met dit interview. De vier pagina’s lange ademtocht bleek het waard; meermaals moesten we lachen om de schetsen door Peter Middendorp van zijn jeugd in Emmen.

We borgen de krant op en onze vakantie begon. In Duitsland gooide ik de krant bij het oud papier, maar niet voordat ik het interview uit het Magazine had gescheurd. Toen we een week later weer in den lande waren prees ik me gelukkig dat ik het had bewaard.

furieuze reacties

Terwijl wij ons tussen de wijnranken hadden vergaapt aan rode wouw en torenvalk, was in Nederland de Twittertijdlijn weer eens volgelopen met verontwaardiging. De harde typeringen van Middendorp bleken op de gemiddelde Drent eenzelfde uitwerking te hebben als een rode lap op een stier. Ik scrolde langs RTV Noord en Dagblad van het Noorden, die smullend berichtten over de woorden van de oud-Emmenaar en de furieuze reacties uit de provincie.

In de Blokkerwinkel van zijn vader deed Middendorp al vroeg een bepaald inzicht op: mensen kopen spullen niet omdat ze die nodig hebben, maar omdat er korting op zit. In het interview deed hij tragikomische uitspraken, bijvoorbeeld over het oranje licht in de Blokkerwinkel:

(…) in dat licht zag alles er goedkoop uit. Ik realiseerde me: er zal altijd een zweem van korting om mij heen blijven hangen. (…) Korting – nog iets waar ik slecht tegen kan. Wat houd je over van een opvoeding in een Blokker? Nou, een scherp oog voor de kwaliteit van slijtvaste vloerbedekking en een fobie voor korting.

Voor de Emmenaren heeft Middendorp evenmin een goed woord over. Harde typeringen schuwt hij in het interview niet.

een vader die zelf ook een vader had

Maar wie de rust neemt om het hele interview met aandacht te lezen, ziet veel meer. Die leest dat Middendorp zichzelf en zijn jeugdgedrag hekelt en daarmee door het hele interview heen zijn uitlatingen over Emmen en Drenten relativeert. Die leest dat Middendorp zijn verhaal vertelt door de ogen van een zeventienjarige. Die leest bovendien over het inzicht, met de jaren, van Middendorp dat zijn Blokkervader óók een vader had, een vader die vroeg overleed, wat op de Blokkerwinkelier zijn weerslag moet hebben gehad. Zo plaatst de schrijver het verhaal over het dwarse joch en diens ontmoedigende omgeving in generatieperspectief.

symbolische vadermoord

Helaas lijkt een poging tot nuance die vier pagina’s in beslag neemt het detectievermogen van veel Drentse krantenlezers te boven te gaan. Die lezen alleen lelijke woorden over provincie en zichzelf, nemen de smartphone ter hand en spuwen hun gal op het ontvankelijke drasland van het internet.

Zelfs Eric van Oosterhout, burgemeester van de gemeente Aa en Hunze (waar ook ik lang heb gewoond), bleek zich aangesproken te voelen. In zijn weblog gaat hij stevig tekeer tegen de taal en de toon van Middendorp. Hij doet de blik van de oud-Emmenaar af als ‘westerse prietpraat’, als ‘taal van gefrustreerde mannen of vrouwen, die het op de een of andere manier nodig vinden om hard uit te halen naar het land van herkomst. (…) Ik dacht dat we die rage hadden gehad: ongehoord afgeven op alles wat je ouders voor je hebben betekend.’

Jammer dat Van Oosterhout nota bene als neerlandicus stijlfiguren zoals de hyperbool niet herkent. Dat Middendorp blijkens het interview niet per se ‘ongehoord afgeven’ kan worden verweten slaat Van Oosterhout voor het gemak over. Wat de burgemeester met ongehoord afgeven aanduidt lijkt mij overigens eerder symbolische vadermoord. Hierin zijn vele schrijvers Middendorp voorgegaan. Een persoonlijke ontwikkelingsstrijd is bepaald niet uniek voor Drentse zonen; zo kan ik Van Oosterhout van harte de Brief an den Vater van Franz Kafka aanbevelen.

slochteren

Dan is er nog een laatste vraag: wat onderscheidt Peter Middendorp van Herman Sandman? Laatstgenoemde kan over de (Oost-)Groningse mentaliteit net zo somberen als Middendorp over de Drentse. Toch staan de inwoners van Slochteren hun auteur niet met riek en fakkel op te wachten. Slaagt Sandman er beter in zijn sympathie voor zijn geboortegrond te laten doorschemeren? Zijn Groningers gewoon flegmatieker dan Drenten? Als kind van Groningse ouders laat ik me die laatste interpretatie welgevallen.