Jenda Terpstra met haar prijs, The Guns of August van Barbara Tuchman

Jenda Terpstra met haar prijs, The Guns of August van Barbara Tuchman

De Gerrit Komrij-semantiekprijs 2014 is gewonnen door Jenda Terpstra. Tijdens de prijsuitreiking, gisteravond in Amsterdam, werd onthuld dat haar toneelstuk De Koning en de Revolutionair. Een Klucht de meeste indruk op de jury had weten te maken.

De opdracht van de GK-semantiekprijs 2014 was gebaseerd op een uitspraak van Jeanine Hennis-Plasschaert, minister van Defensie. Op de vraag van een journalist of Nederland ‘in oorlog’ was met de radicale moslims van IS gaf Hennis afgelopen najaar zo’n dubbelzinnig antwoord dat de jury besloot de GK-semantiekprijs aan haar uitspraak te wijden. Onder het motto ‘De wartaal van Jeanine’ moesten deelnemers met hun inzending een visie tonen op de militaire (taal)situatie anno 2033.

Met De Koning en de Revolutionair. Een Klucht heeft Jenda Terpstra volgens de jury op creatieve en intrigerende wijze invulling gegeven aan de opdracht. De jury sprak lovende woorden over de winnende inzending. ‘In enkele rake typeringen zijn de contouren van de toekomstige samenleving geschetst. Deze inzender mag zich met recht een eigentijdse Orwell noemen,’ aldus het juryrapport.

Tijdbutlers

De prijsuitreiking vond plaats tijdens een feestelijke samenkomst voor alle inzenders en andere genodigden. De inzenders droegen hun stuk voor en een tafeldame leidde de discussie in goede banen. Nu en dan werd er streng opgetreden door tijdbutlers, die er met militaire precisie op toezagen dat de beschikbare minuten evenredig werden verdeeld.

De opvoering van het toneelstuk van Terpstra, dat zou blijken te winnen, was een bescheiden hoogtepunt. Andere inzenders en gasten kregen een rol toegewezen. Een jongeman stal de show in de rol van de Mooie Vrouw, zich bedienend van toevallig beschikbare siliconenimplantaten.

Van geschiedenisles tot woordenboek

De opvoeringen en voordrachten maakten duidelijk dat het niveau van de inzendingen hoog lag en dat ze stevig met elkaar concurreerden op vorm en inhoud. Een opvallende overeenkomst tussen de inzendingen bleek de ambitie om te worden geuit op een openbaar platform.

Zo was er een non-fictionele uiteenzetting over burgeroorlog en kooien in Nederland, gelardeerd met het beroemde citaat van Mycroft Clarke, minister-president van het Verenigd Koninkrijk 2022-2032: The biggest atrocities are committed not in the name of one’s own will, but in fear of someone else’s. Deze inzending had een hoofdstuk kunnen zijn uit een nog te ontwikkelen lesmethode geschiedenis.

Ook kregen de aanwezigen een communiqué van het ‘ministerie van binnen- en buitenlandse intentionele gebeurtenissen’ uit september 2033 voor de kiezen. Zij braken zich het hoofd over een cryptische boodschap, die zat verstopt in de beginletters van de zinnen. Geen van de aanwezigen wist het raadsel op te lossen, tot groot genoegen van de inzender.

Een andere mededinger besprak de fotokopie van een pagina uit de 39e druk van het Kramers Handwoordenboek Nederlands, wellicht te verschijnen in 2033, met verwijzingen naar de Pangeaanse Unie, de Noordelijkere Zeeroute als betwiste zone, en kiftalarm (nu nog algemeen bekend als oorlogsgevaar).

De kroon spande de inzending van de winnaar, die haar visie in een toneelstuk had verwerkt. Een duidelijker sollicitatie naar een podium is nauwelijks denkbaar. De klucht werkte in drie bedrijven en met zes personages toe naar een climax vanuit een duidelijk denkbeeld: het verloop van de geschiedenis hangt af van de personages, hun boodschap en de tijdgeest.

Irrelevante overwinningsspeech

Na een RTL 4-tromgeroffelmoment, waarbij sterke en zwakke punten van de inzendingen de revue passeerden, werd het juryrapport voorgelezen en de winnaar bekendgemaakt. Jenda Terpstra ontving uit handen van de voorzitter de prijs van haar keuze: het boek The Guns of August van Barbara Tuchman, een historische klassieker over de eerste weken van de Eerste Wereldoorlog.

Terpstra toonde zich verguld met de winst, maar was zo overrompeld dat zij haar dankwoord weggaf aan een andere kandidaat. Deze heer maakte van de gelegenheid gebruik en stak diens eigen – volstrekt irrelevant geworden – overwinningsspeech af: ‘Jarenlang heb ik met lede ogen moeten aanzien hoe tweederangs schrijvers, waarschijnlijk door omkoping en drogering van de jury, geheel onterecht van mijn objectief superieure, literaire hoogtepunten wonnen.’

Nadat iedereen weer tot de orde was geroepen gingen de bitterballen het vet in en kon de afterparty losbarsten.

Troostprijzen
BIC Evolution, troostprijs

BIC Evolution, troostprijs

‘Ah, buigzame potloden,’ reageerde de gewezen titelverdediger op het kleinigheidje dat de jury overhandigde aan alle deelnemers. De juryvoorzitter echter betwistte deze bewering over de BIC Evolution. ‘Een potlood zullen jullie wel associëren met Charlie Hebdo, maar dat is niet de bedoeling,’ lichtte zij toe. ‘Bij het woord evolution denk ik namelijk eerder aan de ontwikkeling van de Gerrit Komrij-semantiekprijs, die, zo durf ik te stellen, langzamerhand een geïnstitutionaliseerde status bereikt in het landschap der taalprijzen.’ Voorts roemde zij de BIC Evolution om de speciale kenmerken: allicht niet echt buigzaam, maar prettig in de hand liggend, aantrekkelijk gekleurd en garant staand voor een soepel schrift.

semantische helderheid

Het getuur in de glazen bol tijdens deze avond lijkt ook nog tot een bruikbare definitie van de term oorlog te hebben geleid: ‘situatie waarin je een ander legitiem mag doodmaken’, opperde een aanwezige. Instemmend geknik en enkele stilzwijgende ogenblikken in een verder verhitte discussie maakten het verlangen naar semantische helderheid bijna tastbaar.

Laat Jeanine Hennis met deze woorden haar voordeel doen. Misschien kan die journalist nog een keer bij haar langs gaan.