Arnon Grunberg bij College Tour, 27 februari 2015

Bij College Tour was eind februari Arnon Grunberg te gast. Het gesprek kwam op zijn kort daarvoor overleden moeder. Over Grunberg en zijn moeder heeft filmmaker Pascalle Bonnier een documentaire gemaakt. College Tour liet een fragment zien: de iconische poging van een kind om consensus over liefde te bereiken.

We zien Hannelore Grünberg-Klein in een ziekenhuisbed, aangesloten op apparatuur en bellend met zoon Arnon. Moeder vat haar toestand samen, die er niet florissant uitziet. Ze stelt dat ze het gevoel heeft voor de dood te staan. Daarop horen we zoon aan de andere kant van de lijn; de beelden worden ondertiteld.

Hoorbare interpunctie

Zoon drukt moeder op het hart dat ze erop moet vertrouwen dat het goedkomt, dat ze de moed niet moet opgeven en moet proberen wat te eten.
‘Je moet onthouden dat ik jou zo nodig heb,’ zegt zoon, met hoge stem en dwingende klemtonen. ‘Ik heb jou toch verschrikkelijk nodig, mijn motek.’
Moeder reageert met hier en daar een rustig ‘okee’, met dezelfde Hebreeuwse koosnaam en met beantwoording van de behoeften. Zij heeft haar ‘ezeltje’ nodig, zoals zoon zichzelf vervolgens noemt.
‘Je wil toch bij het ezeltje ook blijven, of niet?’ houdt zoon aan.
‘Ja. Jawel.’
De interpunctie in het antwoord van moeder is hoorbaar; een punt waarvan elk kind buikpijn krijgt. Ook al bevestigt moeder nogmaals dat ze wil, die punten blijven in het gehoor hangen. De wil lijkt voor moeder inmiddels een rationele aangelegenheid.

Bewijs afdwingen

Veel van onze angsten gaan over beschaamd vertrouwen: volwassen worden betekent tevens verraden worden. Er komt een moment in het leven van een kind dat het ondervindt dat het zijn moeder harder nodig heeft dan dat zijn moeder hem nodig heeft. De liefde van kinderen voor hun moeder blijkt onvoorwaardelijker dan omgekeerd.

De ontmaskering van deze ouderlijke voorwaardelijkheid is misschien wel de pijnlijkst denkbare onthulling. Wat rest zijn pogingen om bij moeder zoveel mogelijk onvoorwaardelijkheidsbewijs af te dwingen. Die uitlokking is vooral een talige kunst; we boeken succes in woorden. Met de moederlijke herbevestiging wanen we ons voorlopig weer even gezekerd, totdat de dood het protectoraat voorgoed opheft.

Na de dood van onze moeders zijn we op onszelf aangewezen. Dan volgt een zeldzame levensfase, waarin angst en vrijheid een tijdlang samenvallen. Uiteindelijk zal zich uitkristalliseren welk van beide ons bij zich inlijft.