In vier woorden : een stapel ongelezen boeken

Sommige talen zijn net een beetje geweldiger dan andere. Die hebben namelijk iets dat andere talen niet hebben: een woord voor een verschijnsel waarvoor in andere talen meerdere woorden nodig zijn.

wat je niet kunt bedenken bestaat niet

Dat is niet helemaal hetzelfde als een zogenaamd onvertaalbaar woord. Het Engelse woord ‘glamour’ bijvoorbeeld is lastig te vertalen, maar de oorzaak daarvan ligt eerder bij het verschijnsel zelf. De Nederlandse calvinist houdt er doorgaans een niet bepaald betoverende levensstijl op na. Die hoeft daar dus ook geen woord voor te verzinnen. Wat je niet kent en niet kunt bedenken bestaat niet, en dat maakt een beschrijving per definitie onnodig. Interessant overigens is dat zodra het vreemde woord bekend en begrepen wordt, de talige stakkers hun gedrag gaan aanpassen. Sinds de opkomst van de massamedia doen ook wij aan ‘glamour’. De een overigens geslaagder dan de ander, als je Cécile Narinx moet geloven.

kunstgrepen met komma’s

Terug naar het begin. Waar ik op doel is een woord voor een bepaald verschijnsel dat ook bekend is bij mensen die een andere taal spreken, maar dat zij niet in één woord kunnen benoemen. De mooiste van deze woorden beschrijven heel concrete, stoffelijke zaken die zich in de wereld manifesteren.

Een Grieks voorbeeld is γυναικόπαιδα (‘gynaikopaida’). Het betekent ‘vrouwen en kinderen’, overigens voor het gemak omgevormd naar onzijdig meervoud. Dat is gemakkelijk omroepen als je schip zinkt! Misschien ligt de etymologie dus in de Griekse kustlijn van zo’n vijftienduizend kilometer. Of in de Griekse oorlogszucht, die Homerus al beschreef: in een oorlog heb je mannen, en vrouwen en kinderen. De komma in deze zin is voor een goed begrip essentieel. Om enerzijds mannen en anderzijds vrouwen en kinderen te benoemen moeten wij ingewikkelde kunstgrepen toepassen in de interpunctie. Voor ‘en’ mag je eigenlijk geen komma plaatsen, behalve als je in een opsomming het ene element nadrukkelijk van het andere wilt scheiden. Waarvan akte. Ik voorspel dat bijvoorbeeld de Andorrezen evenmin een equivalent kennen van γυναικόπαιδα. Hun dwergstaat ligt midden in de bergen en ze hebben al sinds Karel de Grote geen oorlog meer gevoerd.

ongelezen boeken

Maar het kan nog gekker. De Japanners, die zijn pas fantastisch. Onlangs leerde ik een woord dat voor zover ik weet alleen zij hebben, voor een verschijnsel dat overal in de wereld moet bestaan. Het gaat als volgt:

積ん読

In het Romeinse schrift wordt dit doorgaans gespeld als ‘tsundoku’, en het betekent: het zich ongelezen laten opstapelen van aangeschafte boeken, doorgaans samen met soortgelijke exemplaren, bijvoorbeeld op een nachtkastje.

De Japanners zijn briljant. Dit woord past mij als een warme jas. Ik heb het al opgenomen in mijn vocabulaire: het bewijs staat op een stickertje op de onderste plank van mijn boekenkast.