De Volkskrant toonde premier Rutte vorige week op bezoek bij Coca Cola (8 oktober 2015)

De Volkskrant toonde premier Rutte vorige week op bezoek bij Coca Cola (8 oktober 2015)

Eerder dit jaar verschenen de memoires van Hannelore Grünberg-Klein. In 1939 zat zij met zo’n negenhonderd andere joodse vluchtelingen aan boord van de MS St. Louis, die was uitgevaren vanuit Hamburg om onderdak voor hen te vinden. Cuba, de Verenigde Staten en Canada weigerden hen op te nemen.

De tegengehouden bussen met vluchtelingen in Oranje doen denken aan het verhaal van de MS St. Louis. Drie landen hielden destijds overzeese vluchtelingen tegen bij de poort. Nu protesteerde het eindstation, een dorp op het Drentse zand. De vluchtelingen werden er alsnog naartoe gebracht, midden in de nacht. Een kop boven een nieuwsartikel op NOS.nl citeert een inwoner: ‘We zullen die bussen niet nog een keer tegenhouden’. De geciteerde bewoner trok deze conclusie niet door bezinning en mededogen, maar op basis van rendement: de vluchtelingen kwamen alsnog, dus tegenhouden had geen zin.

Voor de toch al niet gunstige beeldvorming is het jammer dat het de provincie Drenthe betreft. De plaatsnaam is niet minder symbolisch. Vervelend is ook dat iedereen doorgaans schande spreekt van overleveringen uit de Tweede Wereldoorlog, maar ondertussen vergeet dat zulk moralisme gevolgen zou moeten hebben voor zijn of haar houding in actuele zaken.

Waar maakt Drenthe zich zo druk om?

In de Randstad ontmoet ik veel onbegrip over de tegengehouden bussen. Bij dit onbegrip dienen we wel te beseffen dat moraliserende uitspraken gemakkelijker van een afstandje worden gedaan. Bovendien heeft de overheid de kwestie niet bepaald diplomatiek aangepakt. Het aantal op te vangen asielzoekers zonder ruggespraak verdubbelen is niet iets wat de premier kan overlaten aan een staatssecretaris terwijl hij staat te netwerken bij Coca Cola.

Randstedelingen mogen zich afvragen waar de Drenten zich druk om maken – ruimte genoeg, immers – maar wie het probleem zo afdoet heeft geen oog voor de realiteit van het platteland. Ik kom er vandaan, ik ken het leven zoals de inwoners het ervaren: over de noordelijke provincies regeert het westen. Den Haag ligt tweehonderd kilometer en een psychologisch universum verderop. Onmacht voedt onbegrip, en onbegrip voedt angst. Mensen zijn bang. Bang om het welbevinden in de buurt, in hun sociale omgeving, in de middenstand. Bang voor inbraak en diefstal. Je weet het niet.

Wat ze wel weten in Oranje is dat premier Rutte blijkbaar iets anders aan zijn hoofd heeft. Die staat liever banen te regelen in de VS, voor de hardwerkende Nederlander. Wikipedia typeert het Drentse dorp als volgt: ‘Oranje is gesitueerd rond een voormalige aardappelzetmeelfabriek van Avebe die al sinds midden jaren tachtig is gesloten.’ Het woord ‘al’ spreekt hier boekdelen. De Drent wacht, op een toekomst, op succes, maar hij weet dat het hem niet komt aanwaaien. Zou Coca Cola voor Drenthe kiezen? Natuurlijk niet. Drenten moeten voor Coca Cola kiezen, en die stap is doorgaans het meest haalbaar via een hoge opleiding en via de Randstad. Ook dat weten ze in Drenthe heus wel. De boodschap van Rutte voelt daarom bijna als een trap na.

Spreek niet meer van ‘noodopvang’

In Oranje kwam staatssecretaris Dijkhoff met de bewoners praten. Op de homepage van diens ministerie, dat van Veiligheid en Justitie, staan nieuwsberichten over criminele motorbendes, over het nieuwe Wetboek van Strafvordering, over een campagne tegen inbraak. Wie zoekt op ‘Oranje’ vindt antwoorden van een jaar geleden, van toenmalig staatssecretaris Fred Teeven, op vragen over de ‘asielexplosie’ (op de website overigens zonder aanhalingstekens), en verder vooral wetenswaardigheden over het koningshuis.

De termen uit Den Haag gaan over de korte termijn: gedwongen opvang, noodopvang, crisisopvang. Maar de vluchtelingenkwestie laat zich niet zomaar oplossen. De grenzen openstellen is geen oplossing, ze hermetisch sluiten evenmin. Als Rutte en zijn ministers verstandig zijn geven ze prioriteit aan deze kwestie en stippelen ze een langetermijnbeleid uit. Misschien houdt dat beleid in dat de komende jaren de asielzoekerscentra vol blijven. Dat er nog meer centra bij komen, wooncontainers, in dunbevolkte regio’s van Nederland. Maar dan moet je het niet meer over ‘noodopvang’ hebben.

Laten we het permanente karakter van de situatie erkennen. Dan hoeven Drenthe en andere regio’s zich minder bedrogen te voelen, dan hoeft Rutte niet al bellend te worden gefotografeerd en ontstaat juist de kans voor gemeenten en inwoners om wat minder heetgebakerd te reageren. Alleen zo kunnen we zien hoe groot de rek van Nederland werkelijk is. En dan zullen we ook zien hoe in een langduriger context moralisme zich verhoudt tot de actualiteit.