Oudejaarslijst collage

De ranglijst van 2015

Beste truc

‘Oogjes’ van toner afplakken (januari). Weigert uw printer dienst omdat de toner zogenaamd leeg is? Laat u niet foppen door het grootkapitaal! Plak de gaatjes aan de zijkant af, waardoor de printer meent weer een volle toner in z’n buik te hebben. Onze toner functioneerde nog elf maanden. Met dank aan Google en YouTube; het internet is de emancipatie van de consument.

Beste foto

Flamingo_Durgerdam_JupiterFlamingo bij Durgerdam, gefotografeerd door een telescoop (januari). De achteloze kijker meent een kiekje van Jupiter in het heelal te zien.

Grappigste naam in beroep

Mevrouw De Kat, dierenartsassistent in de praktijk waar vriendin R haar huisdier naartoe bracht (maart).

Mooiste vergelijking
  1. ‘Conan de Barbaar die een abonnement neemt. (…) Dat is toch alsof Ribéry de complete Pléiade-reeks (luxe uitgaven van Franse klassiekers, red.) bestelt.’ – Charlie Hebdo-redacteur Jean-Baptiste Thoret over nieuwe abonnee Arnold Schwarzenegger (geciteerd in de Volkskrant, januari).
  2. ‘Alsof er een baksteen met spijkers tegen je hoofd gegooid wordt.’ – omschrijving van een aanval van de terroroehoe in Purmerend (Trouw, februari).
  3. ‘Zoals er verkopers aan je deur komen, zo komen er ook verkopers op je inbox.’ – geliefde S aanvaardt spam gelaten (maart).
Kutste moment

Fietssleutel breekt af in het slot terwijl de fiets op slot staat (februari).

Idiootste stand-upje
  1. IS-imam doet verslag bij kooien met gevangengenomen peshmergastrijders in oranje overalls. Microfoon door de kooitralies heen en interviewen maar (februari).
  2. Gerri Eickhof staat ‘s avonds laat in het donker nog af te niften bij ‘het verdeelstation’ in Diemen om verslag te doen van een stroomstoring die reeds uren eerder was opgelost (maart).
Smerigste plee

FilmHallen, Amsterdam (maart). Wederom gaat een arthousebioscoop met deze twijfelachtige eer strijken. Zit er nou een vlekje op de bril? Smurrie in de hoek van het deksel? Wacht, er loopt een spoor naar de muur erachter, naar beneden, oh, die borstel ziet er ook niet al te fris uit, zijn dat nou stukken stront in de borstelharen? En kijk, er liggen ook stukken stront op de vloer! Wat stinkt het hier, trouwens.

Beste citaat

‘Afgeronde einden vind ik een bespottelijk idee. Het slaat nergens op. Het enige echte einde is de dood, buiten dat is iets nooit helemaal af.’ – Andrew Haigh, regisseur van de film 45 years (Volkskrant, september).

Beste subversieve actie
  1. ‘Leve de republiek’ roepen, tegen niemand minder dan de koning zelf en zijn hele gezin (SAIL Amsterdam, augustus). Op De Groene Draeck voeren ze aan onze neus voorbij, dus die kans mochten we niet onbenut laten. Extra spannend doordat we zelf op een marineschip stonden. Twee maanden later deden we het dunnetjes over in de voor publiek opengestelde Oranjezaal (hardop gezegd toen niemand keek; zulke helden zijn we nu ook weer niet).
  2. In de Apple Store alle computerschermen op de eigen website en die van een vriend zetten (juli). De eerste is de website waar u naar kijkt, de tweede is overigens Topik.nl.
Beste concert

Alkinoos Ioannidis (Melkweg, Amsterdam, mei). Lyriek en urgentie gaan uitstekend samen, zoveel bewijst deze zanger. Een van de meest poëtische hedendaagse Griekse stemmen.

Mooiste kerk

Christ Church_Henton_SomersetChrist Church, Henton, Somerset, UK (juni). Langs het pad stonden wilgen als een arcade; op de deur hing een waarschuwing voor nestelende zwaluwen.

Irritantste geluid

Kat wast kraag (maart). Vanwege een krabplekje moest de kat een kraag om. Het herhaaldelijke en langdurige geschuur van de kattentong over het plastic maakte ons gek.

Beste anekdote
  1. De grote scoutingtent en Erica Terpstra (februari). U vermoedt ook zonder verder commentaar al waar dit heen gaat.
  2. Collega haalde altijd de toiletblokken uit de wc voordat vriendinnetje van dochter langskwam; het vriendinnetje at anders steevast de toiletblokken op (april).
  3. Kleuter van de onderburen eet de peuken op die vriend Y en huisgenoten van het balkon gooien (maart).
Beste muziek
  1. Vivaldi, Cum dederit, uit Nisi Dominus, gezongen door Andreas Scholl (november). Wie bij Vivaldi alleen aan kapotgespeelde jaargetijden denkt moet wel worden verrast door deze ingetogen klanken. Maar liefst in twee films gebruikt, waaronder Spectre (James Bond), die op de muziek gelukkig geen blijvende visuele afdruk achterlieten.
  2. Cantiones Natalitiae (17e eeuw), uitgevoerd door Camerata Trajectina (december). Wie genoeg heeft van de Britse jongenskoren neme deze cd voor de afwisseling. Ook voor taalliefhebbers interessant, met titels als O salich, heylich Bethleem; Hoe light ghy hier soo cout; Aensiet hoe Jesus schreyt. Dé kersthits van dit jaar.
  3. Sibelius, Andante festivo (1922) (augustus). Zwierig-dramatische violen. Geschreven voor het jubileum van een Finse zaagfabriek, wat het stuk een komisch tintje geeft.
  4. Zbigniew Preisner, Lacrimosa (1998), gezongen door de Poolse sopraan Elzbieta Towarnicka (maart). Gehoord in The Tree of Life, bij een montage van beelden uit het heelal. Op het kitscherige af, maar geef je eraan over en je waant je onderdeel van den beginne.
  5. Adele, Hello (november). De lage coupletten zijn beter dan het refrein; in de laagte klinkt ze namelijk wederom een paar jaar ouder dan ze werkelijk is.
  6. Tsjaikovski, Vioolconcert in D majeur, opus 35 (1878), ook bekend als ‘het’ vioolconcert (augustus). Geliefde S is stapel op het stuk en heeft zeker vier versies in huis.
Raarste eigenschap

Vriendin M vindt vlinders ‘echt verschrikkelijk’. Waar voor de meesten van ons de vlinder het symbool is van hoop en optimisme is voor M de vlindertuin de ergste plek op aarde. En waarom? Als je de kleuren en de vleugels eraf denkt dan blijft er ‘echt een heel goor beest’ over. M is bang dat ze op je af komen en in je haren en kleren fladderen. ‘Volgens mij zitten ze ook vol met ziektes.’

Mooiste gebouw

De RotterdamDe Rotterdam, Rem Koolhaas (mei). Toen we over de Erasmusbrug eropaf reden moest ik aan vechtrobots en actiefilms denken. Een stille terminator aan de Maas.

Beste documentaire
  1. Het nieuwe Rijksmuseum, Oeke Hoogendijk (maart). Hoe de ene directeur langzaam zijn aandacht verlegt naar zijn huisje in Italië, en hoe de volgende zich nog met de kleur van de muren bemoeit wanneer de verf er al op zit. Wat we van de deze documentaire leren is hoe lang een verbouwing kan duren voordat iedereen stapelgek wordt.
  2. Amy, Asif Karpadia (september). Documentaire over Amy Winehouse met hagiografische trekjes, maar desondanks een verhelderende schets van een leven en van een verslaving. Ook mooi: Winehouse zonder make-up.
Slechtste documentaire

Holland: Natuur in de Delta, Mark Verkerk (september). Vage algemeenheden in de voice-over, zalvend ingesproken door BN’ers, geacteerde oermensen, een filmposter die vooral PVV-stemmers en hooligans lijkt te willen aanspreken met de titel van de film in een vette, schreefloze letter boven een roofvogel, maar wat de deur echt dichtdoet: over de zeearend is de roep van de roodstaartbuizerd heen gemonteerd. We horen dus een heel andere soort, die niet eens in Europa voorkomt. Ammehoela, natuurfilmers, jullie zijn allemaal af. Wel mooi: rammelende (= knokkende) hazen in de wei.

Beste reprise

De polaroidcamera (september). Op de kiekjes van vriend P bevind je je in een jarenzestigtafereel.

Leukste beet

Terwijl we in het park op een brug over het water stonden te kijken hapte er een zwaan in de neus van mijn schoen (maart).

Beste typering
  1. ‘Al eeuwen moest je entree betalen voor plekken waar iets gebeurd was, nooit voor iets wat er mogelijk ging gebeuren, de mens was een wezen dat het liefst terugkeek.’ – columnist Rob Schouten (Trouw, januari).
  2. ‘Nederlanders hebben een calvinistische inslag. Ze willen dikke pakken tekst. Daarvan lezen ze hooguit twee artikelen, maar ze hebben toch waar voor hun geld.’ – cartoonist Jos Collignon verklaart waarom Nederland geen satirische tijdschriften kent (Volkskrant, januari).
Raarste werkwoord

Kerkwerken (schoonmoeder, juni). Locatie: ‘in de keuken’. Wat deze activiteit precies inhoudt is mij nog steeds niet duidelijk.

Mooiste beeldhouwwerk
  1. Erin Turner, Tornado (CODA Museum, Apeldoorn, september).Erin Turner_Tornado Een spannende verwijzing naar oude kranten in de wind.
  2. Franz Marc, Der Panther (Städtische Galerie im Lenbachhaus, München, juli). Fijn brons dat je zo in je boekenkast wilt zetten.
Goorste sensatie

Langs hogedrukreiniger fietsen die op openbaar urinoir staat gericht (juni). Hete walm, spetters op de enkels.

Meest machteloze moment

Reiger met gebroken poot/knie (oktober). De vogel zat gehurkt in de bosjes, met een van beide poten bij het gewricht de verkeerde kant op geknikt. In de vlucht was de poot een slap hangend flapje. Misselijkmakend.

Beste excursie
  1. Vaartocht Noordzee (november). De faunakrans om een kustland ligt een eindje op zee. Angst voor zeeziekte drukte de pret, maar met een paar strips Primatour op zak durfde ik het aan. Van alk tot zeekoet, en van geelpoot- tot Pontische meeuw.
  2. Polder Breebaart (juni). Onvervalst pleurisweer, maar de Groninger met regenlaarzen die ons rondleidde wist te kalmeren.
  3. Oostvaardersplassen (oktober). Burlende edelherten, elektrische karretjes. Lang leve de pretparknatuur. De baardmannetjes in het riet waren een toegift.
  4. Mycologische excursie (Maarssen, november). De knapste paddenstoel was de stuifzwam: een spierwit bouwsel tussen dorre bladeren.
Ergste schrik

Net nadat alles is geboekt en besproken erachter te komen dat het rustige dorpje in de heuvels van Somerset, Engeland, op een steenworp afstand ligt van Glastonbury. U weet wel, van het Glastonbury Festival. Dat blijkbaar in juni plaatsvindt. Precies in de week dat wij er zitten.

Grootste gebrek aan nuance

Bij de Feldherrnhalle in München (juli):
Amerikaanse kleuter tegen moeder: ‘Were they the baddies?’
Moeder: ‘Yes, they were the baddies.’

Beste historische reisbestemming
  1. München, Duitsland (juli).Dachau_toegangspoort Musea vol kunst van Der Blaue Reiter, rondgeleid door Dachau, en op elk moment van de dag beiert er wel ergens een kerkklok.
  2. Somerset, UK (juni).Siegfried Sassoon_Somerset Glooiende weiden en geen spatje regen. Bij het graf van Siegfried Sassoon zongen de groenlingen.
  3. Oostende, België (april). Op zoek naar de exiladressen van Joodse schrijvers als Stefan Zweig en Joseph Roth, en een poging te reïncarneren in het ligbad. Memorabel was het diner in de vissershaven, toen ik vriendin D vroeg waar zij het kroontje van haar aardbei had gelaten, en zij opbiechtte dat ze dat had opgegeten. ‘Te veel gedoe.’
 Slechtste eten
  1. Stadtlander, Groningen (februari). Het doet pijn om een eetcafé in deze stad op nummer 1 te moeten zetten, maar het moet echt. Eeuwig wachten, verdwaasde bediening, matige smaken, friet bleef helemaal weg, zelf vragen om de vergeten gerechten van de rekening te halen, geen excuses. Alleen maar slecht.
  2. Strandpaviljoen Meerwijck, Zuidlaardermeer (juni). Rauwe hamburger, fietsband vermomd als pizza.
  3. Boshut ’t Panneland, Amsterdamse Waterleidingduinen (september). Wie hier een pannenkoek met iets erop bestelt krijgt het ingrediënt inderdaad erbovenop, zonder dat het is meegebakken of opgewarmd. Pannenkoekenhuisonwaardige pannenkoeken, gillende kinderen, gauw wegwezen.
Mooiste schilderij

Franz Marc_Der MandrillFranz Marc, Der Mandrill (Pinakothek der Moderne, München, juli). Beweeglijk blauw en groen en uitgebalanceerde vormen. Een schilderij om verliefd op te worden.

Beste neologisme
  1. Kipzeiker. Over iemand die de barbecue verpest door zich druk te maken om de gaarheid van de pootjes (Topik.nl, juni).
  2. Ezelflip. Variant op table flip, bij de impressionistische probeersels die kunstschilder Matisse zelf al vrij snel gedag zei (vriend P in Stedelijk Museum, mei). ‘Ik zie allemaal kwasten door de lucht vliegen,’ lachte vriend P over zijn nieuwe woord. ‘De verfspetters zitten op het plafond.’
Slechtste neologisme
  1. Inklimmers. De Volkskrant wil vluchtelingen die in Calais in vrachtwagens klimmen per se in één woord beschrijven (juni).
  2. Brugspringers. De gemeente Amsterdam bedoelt waaghalzen die van bruggen af springen, niet eroverheen (mei). In de categorie ‘vrije tijd en sport’ zou je toch dat laatste verwachten: brugspringen klinkt als hordenlopen voor reuzen.
Belabberdste overnachting

Hotel De Kroon, Wissenkerke (november). Feestlocatie voor jubilerende wielrenners met live muziek tot diep in de nacht; wij moesten om 5 uur op. ‘Ik heb het gevoel alsof ik op de dansvloer lig,’ zei vriendin S. Toen het stil werd ging de wekker.

Grofste belediging in het verkeer

‘Vieze vuile kankernicht’, kreeg geliefde S naar zijn hoofd geslingerd (oktober). Alleen maar omdat hij bij de supermarkt zijn fiets niet in het rek zette maar tegen een boom.

Boekentopzoveel

Door twee krantenabonnementen kwamen de boeken dit jaar in de verdrukking. Toch nog de volgende titels gelezen:

  1. Franz Marc & August Macke, Briefwechsel 1910-1914.Franz Marc_August Macke_Briefwechsel

In de trein in Beieren en in de vensterbank van ons appartementje bij de Isartor in München las ik deze brieven. Fraai inkijkje in het verloop van hun schilderscarrière en persoonlijke gedachten. ‘Wie kurz ist ein Jahr, und wie wenige Jahre hat man zu leben! Der Gedanke macht mich oft fiebrig,’ schreef Marc in 1910. Macke zou nog vier jaar hebben, Marc zes jaar, door de Eerste Wereldoorlog. Van deze ontwikkelingen in de brieven overigens geen spoor.

  1. Bart Moeyaert, De gans en zijn broer (2014).

Dromerige verhalen over het boerenerf. ‘Al een paar dagen was het beeld zonder geluid tussen de gans en zijn broer. Een dag stilte tussen die twee was niet ongewoon, twee dagen kwam ook al eens voor, maar nu bleef het duren. Zelfs de schapen maakten zich zorgen. Deze ruzie was in een niet en een wel blijven hangen, en er was geen misschien of ongeveer voor in de plaats gekomen. De schapen vreesden een scheiding.’

  1. Mark Schaevers, Oostende, de zomer van 1936. Irmgard Keun, Egon Erwin Kisch, Joseph Roth, Stefan Zweig aan de Belgische kust (herziene druk, 2015).

Leerzaam en tragokomisch verslag van de ballingschap van Duitse en Joodse schrijvers, die het veelal niet lang meer zouden maken. ‘Toller zwemt, Keun zwemt, Kisch zwemt, Zweig zwemt. Roth zwemt niet. Vraagt men hem waarom niet, dan zegt hij: de vissen komen ook niet in het café.’

  1. Jelle Brandt Corstius, Arctisch dagboek (boekenweekessay 2014).

De auteur voer mee op een cruise op de Witte Zee. Hij zou lezingen geven, maar durfde al vrij snel zijn hut niet meer uit. ‘Ik voelde mij als een kruising tussen een hoer en een huisdier. Een hoerdier, bij wie je met al je sores terechtkon, zonder enige schroom of reservering, want per slot van rekening zat ik bij de prijs inbegrepen.’

  1. Thomas Heerma van Voss, Onzichtbare boeken (2014).

Vermakelijk relaas over de opkomst en ondergang van het kleine Babel & Voss Uitgevers. ‘Om in leven te blijven, hoeft een uitgever nagenoeg niets te betalen. Alleen meer doen dan leven, dat kost geld.’

  1. Ward Ruyslinck, De ontaarde slapers (1957).

Curieuze roman over een echtpaar in de jaren vijftig dat uit luiheid en angst voor de Tweede Wereldoorlog in bed blijft. Eerst humoristisch, dan beklemmend. Door de bijzondere leefstijl van het echtpaar en de desolate omgeving word je als lezer op een soort magisch realisme onthaald. ‘Ze wierp een laatste zwaarmoedige blik naar buiten en wendde zich van het venster af. Terwijl ze door de kamer ging, bengelden haar borsten als kalebassen in de onderjurk.’

  1. Pieter Steinz, Waanzin in de wereldliteratuur (boekenweekessay 2015).

Ingezoomd uittreksel uit zijn vermaarde gids voor de wereldliteratuur. ‘Niet iedereen was trouwens blij met het sluiten van de ouderwetse inrichtingen. In een brief aan zijn minnares Louise Colet schreef de cynicus Gustave Flaubert anno 1853 dat hij het jammer vond dat La Salpêtrière niet langer kleurrijk was: De filantropen verpesten alles. Wat een tuig! Strafkolonies, gevangenissen en ziekenhuizen, het is tegenwoordig allemaal even flauw als een seminarie.

  1. Bijbelboeken: Job, Genesis en Exodus.

Voorleesproject aan geliefde S. Gezellig, ook een beetje raar, wel verslavend. Het oorspronkelijke plan was alleen Job te lezen, maar inmiddels zijn we aan het einde van Exodus. Bij vlagen praktisch en herkenbaar. Zo dreigt Mozes in de woestijn overwerkt te raken, waarop zijn schoonvader hem aanraadt managers aan te stellen om de boel aan te delegeren (Exodus 18:22-23): ‘De grote zaken leggen ze aan jou voor, de kleine geschillen lossen ze zelf op. Zo kunnen zij je taak verlichten. Als je het zo aanpakt – en als God het zo wil – kun je het zelf volhouden en gaan al deze mensen tevreden naar huis.’ De God van het Oude Testament is willekeurig en veeleisend (Exodus 21:20-21): ‘Slaat iemand een van zijn slaven met een stok en bezwijkt die slaaf onder de stokslagen, dan moet de eigenaar veroordeeld worden. Maar blijft de slaaf nog een of twee dagen in leven, dan hoeft hij niet gestraft te worden. Hij is al genoeg gestraft met het verlies van zijn eigen bezit.’ Wie overweegt het Bloedboek van Dimitri Verhulst te lezen kan ook gewoon de bijbel in omgangstaal erbij pakken; niet mis te verstaan.

  1. August Macke e.a., Die Tunisreise (1914/1978).

Geïllustreerde bundel met essays van Macke zelf en van kunsthistorici, en met het dagboek van Paul Klee over de reis naar Tunesië die ze in het voorjaar van 1914 maakten. Alsof je bij hen aan tafel zit: ‘Samstag, den 11. 4. St. Germain bei Tunis. Einige Aquarelle am Strand und vom Balkon aus. Abends Ostereier bemalt für die Kinder. August schafft entzückende Gebilde.’

  1. Jelle Brandt Corstius, Van Moskou tot Medan (2010).

Interessante reiscolumns, vooral die over het noorden. ‘Vanwege Nokia dacht ik dat Finnen heel erg hip en kosmopolitisch zouden zijn. Niets is minder waar.’

  1. Lorrie Moore, How to become a writer (verhaal uit Self-Help, 1985).

De humor is mij iets te Amerikaans, maar met een filmische vaart. ‘Quit classes. Quit jobs. Cash in old savings bonds. Now you have time like warts on your hands.’

Grootste tourist trap

Cheddar (juni). Kaas heeft dit Engelse dorpje niet te bieden, wel een schier eindeloze stoep met winkels vol home decoration-prullaria in Rivièra Maison-stijl. Een ervan was al in wintersfeer met kerstman voor de deur, op de derde dag van de zomer bij 20 graden.

Grappigste verspreking

‘Vruchtvrouw. Nee, fruitvrouw. Eh… Vroedvrouw!’ Vriend W heeft het niet allemaal op een rijtje (november). Het is ook spannend, zo’n eerste zwangerschap.

Mooiste vogelgeluid

Het was een uitstekend vogeljaar. Voor het eerst met aandacht naar vele soorten geluisterd en gekeken.

  1. Kerkuil (Bargerveen, mei). Raspend-schelle gil bij een boerenerf in de nacht.
  2. Boomleeuwerik (Kampina, maart). Lange zang van korte noten, overgaand van ‘lie’ naar dalend, vol en vet ‘luu’. Een klinkerkunstenaar boven het zand.
  3. Kwartelkoning (Zwolle, mei). Aan de oevers van de IJssel hadden we de autodeuren nog niet dichtgeslagen of daar hoorden we het al in het donker: crex crex. Ander leuk geluid: rillende vriendin S, die in haar leren jasje liep te vernikkelen op de dijk.
  4. Veldleeuwerik (Sallandse Heuvelrug, april). Vriend M wees de vogel aan, hoog in de lucht, hoger nog, en hoor je wel, nog steeds zingend, hoger nog, verder weg, nog steeds…
  5. Winterkoning (Somerset, UK, juni). Zelf gedetermineerd. Op de eerste avond bij onze cottage onophoudelijk aan het zingen, deze meester in de trillers.
  6. Groenling (Somerset, UK, juni). Zelf gedetermineerd. Dalend, afgemeten gesnor.
  7. Geelgors (Drenthe, juli). Zelf gedetermineerd, in het landschap van mijn jeugd. Een triomf, hoewel gemakkelijk herkenbaar: ‘mama-mama-mama-mag-ik-ijijijs’.
  8. Rotganzen (Sint Philipsland, december). Op de een-na-laatste dag van het jaar kwam er op het Zeeuwse dijkje een luidruchtige vlucht rotganzen over: apocalyptisch, knorrend gesnater.
Mooiste vogel
  1. Witwangstern (Onnerpolder, juni).
    Witwangstern met kikker

    Witwangstern met kikker

    Sierlijk en pittig, een combinatie van eigenschappen die men zelden samen in een vogel aantreft. Kijkt telkens recht naar beneden wanneer hij boven het water jaagt. Eentje ving een kikker.

  2. Eider (Texel, oktober). In het pastellicht van Kaap Oosterend een aangenaam weerzien met deze eenden. Het mannetje heeft een kop als een ruimteschip.
  3. Roodhalsgans (Sint Philipsland, december). Vriend M en geliefde S hebben er tien jaar naar gespeurd, en op de een-na-laatste dag van 2015 werden we beloond. Chique kostuum in roestbruin, zwart en wit. Typische verschijning, als enkeling te midden van andere soort, in dit geval rotganzen.
  4. Boomvalk (Amsterdamse Waterleidingduinen, september). Jagend op libellen in een spectaculair zwenkende vlucht.
  5. Buffelkopeend (Zuid-Holland, november). In de zomer al gezien in Noord-Holland, maar een ander exemplaar droeg drie maanden later een kunstige outfit in zwart-wit. Alsof hij onderweg was naar een gemaskerd bal.
  6. Grijze wouw (Stroe, november). Onverstoord biddend in de schemering boven het Kootwijkse Veld.
  7. Jan-van-gent (Noordzee, november).
    Jan-van-gent_Noordzee

    Jan-van-gent (foto: S. Rosekrans)

    Met lange slagen rondjes vliegend om de boot, en met een klepperend snateren de golven in duikend.

  8. Korhoen (Sallandse Heuvelrug, april). Het vrouwtje vloog boers over de weg en liet zich vervolgens bekijken vanuit de top van een den. Het mannetje liet zijn ‘bubbelend koeren’ maar heel even horen, in de verte, als laatste manifestatie van deze in Nederland uitstervende soort.
  9. Bruine kiekendief (Polder IJdoorn, augustus). Klapwiekend, met de poten onder zich als een roer.
  10. Drieteenmeeuw (Noordzee, november).
    Drieteenmeeuw_kittiwake_Noordzee

    Drieteenmeeuw (foto: S. Rosekrans)

    Wat een weerzien sinds Spitsbergen, waar ik deze meeuw leerde kennen bij de Engelse naam, die veel liefkozender klinkt: kittiwake. Vleugelpunten alsof ze in de zwarte verf zijn gedoopt.

  11. Regenwulp (IJmuiden, augustus). Het leek wel herfst op de pier. Een vlucht regenwulpen, wie wil dat niet ooit eens zien?
  12. Boompieper (Sallandse Heuvelrug, april). Gebruikt de staart tijdens de landing als een parachute.
  13. Stormmeeuw (IJburg, Amsterdam, januari). Niet alle meeuwen kijken gemeen. Geliefde S wees me op het lieve koppie van deze soort.
  14. Putter (Groningen, februari). Felgekleurd verenkleed. Helaas grondig verpest door Donna Tartt.
  15. Velduil (Waterland, januari). Aan slootkant en vliegend. Machtige slagen boven het grasland.
  16. Havik (Polder IJdoorn, augustus). Met spikkelkunst op de borstveren.
Beste zelfspot

‘Met mijn bos Joods haar heb ik de vermoorde Joden herdacht tijdens de herdenking in E.’ – vriendin R heeft zelf donders goed in de gaten dat ze er met los haar nog Joodser uitziet dan ze al is (mei).

Meest ongecontroleerde pennenvrucht

Ze zijn nog een kwatier [sic] aan het boren dan stopt het!!! – collega facilitaire zaken stelt het bedrijf per e-mail op de hoogte van de vorderingen (juni). Na een week herrie stonden heel wat collega’s op de rand van een zenuwinzinking, en gezien de spelfout, de ontbrekende verbinding tussen de zinnen en de afwezige interpunctie was ook deze boodschapper aan het eind van zijn Latijn.

Beste experiment

Moedermelk proeven (september). Vriendin R deed niet moeilijk over blote tieten en kolfmachines. Zoet en waterig; kon mijn honger niet stillen.

Ergste spelfout

Bruidegom wil de bruid ‘verassen’ [sic] met een huwelijksreis (trouwkaart, oktober). Maak je borst maar nat; dit wordt een horrorhoneymoon.

Slechtste advies

Brillenwinkel raadt vriend E aan om een bril en contactlenzen tegelijk te dragen (juni).

Vernieuwendste schrijfwijze

De koffiemachine op het werk serveert ook ‘heetwater’. Wat lijkt op een anagram van theewater doet in feite een nieuwe watersoort geboren worden. Ik stel voor dat we voortaan ook spreken van koudwater en vieswater.

Grootste bedrog

Het wildschap in de supermarkt. Vrijwel al het vlees komt uit het buitenland, waar de wetten van de jungle gelden. Herten komen uit reservaten, fazanten worden bijgevoerd dan wel speciaal uitgezet om te worden afgeschoten, en konijnen zijn zogenaamde ‘witte vleeskonijnen’ of ‘kooikonijnen’, met vergroeiingen aan de poten doordat ook de bodem van het hok uit kaal gaas bestaat. Het Beter Leven-konijn (1 ster) mag op stro zitten en leeft in een groep (‘parkkonijn’). Nooit meer eten.

Slechtste entree

Introducé A van vriend P was nog geen drie minuten binnen of hij stootte al een grote fotolijst van de muur (augustus). De barsten in het glas zaten er gelukkig al in.

Mooiste postzegel

Verlichting_Daan Roosegaarde_PostNL_GroningenPostNL, Verlichting, ontworpen door Daan Roosegaarde. Nederland vanuit de ruimte, verdeeld over tien postzegels.

Beste toneelvoorstelling
  1. Medea, Toneelgroep Amsterdam (februari). Bewerking van een eigentijds werkelijk gebeurd familiedrama, maar door het sobere decor en de nadruk op de beleving van de moeder werd het alsnog een klassiek geladen stuk.
  2. Leger, Ro Theater (mei). Jonge Nederlandse veteraan met PTSS kan thuis niet aarden. Intense voorstelling, door de kleine zaal en het eendimensionale perspectief.
  3. Lange dagreis naar de nacht, Toneelgroep Amsterdam (Long Day’s Journey Into Night, Eugene O’Neill). Gezinsleden drijven steeds verder uit elkaar door verslaving, mislukking, ziekte en het onvermogen om ermee om te gaan. Fascinerend: wanneer moeder een tijdje op de bovenverdieping blijft, wil je de gesprekken temperen. Pas op, dadelijk hoort ze jullie.
  4. Antigone, The Barbican London e.a. (april). Onder aan de lijst, en dus eigenlijk de slechtste voorstelling van het jaar. Ik concludeerde dat Juliette Binoche te oud is om een jonge rebel te spelen.
Verontrustendste verkeersbord
  1. Oncoming vehicles in middle of road – de Britten waarschuwen graag voor onoverzichtelijke situaties die er door de waarschuwing niet per se beter beheersbaar van worden (Somerset, UK, juni).
  2. Blind summit – idem. Neem de gok als in het casino, zou Arnon Grunberg zeggen.
Treurigste scheiding

Kermit en Miss Piggy (augustus). Na zo’n veertig jaar uit elkaar. Boehoe!

Slechtste logica
  1. ‘Er is verder geen nieuws dus we gaan naar het journaal.’ – NPO Radio 1 na de persconferentie over het aftreden van Opstelten en Teeven (maart).
  2. ‘Je kunt ook gewoon ophouden ernaar te kijken, dan zie je het ook niet meer.’ – vriend Y vindt dat we niet zo moeten zeuren over hipsterhobby’s (augustus).
Beste koop
  1. Dyson Animal Turbine (december). Je moet wat, met twee katten en vloerbedekking. Onbetaalbaar eigenlijk, en daarom kregen we er ook een andere energieleverancier bij, die de helft van het aankoopbedrag van deze stofzuiger teruggaf. Riekt naar wurgcontractdeal maar lijkt toch de beste koop; het huis werd nog nooit zo schoon.
  2. Platenspeler (september). Overgenomen van vriend Y, die een fraaiere installatie van familie kreeg. Lang leve vinyl!
Beste nieuwe gewoonte

Producten in de vriezer stickeren (oktober). We vinden Rob Geus allemaal een aansteller, tot de dag dat je zelf hoofdschuddend boven de la staat en je het gehakt niet meer van het shoarmavlees kunt onderscheiden. Hoe lang ligt dit er wel al niet in? Wat is het überhaupt? Kip? Vis? Man, man, man.

Beste wijn

Pinot noir, Thanisch, Bernkastel-Kues, Duitsland. Karakteristiek zonder te zwaar te worden. Een namiddagflirt vol snijbloemen. Aards, zwoel, herfstig. ‘Hier komen feromonen uit,’ lees ik terug in mijn aantekeningen. Het wijngoed heeft een nogal gotische naam: Weingut Witwe Dr. H. Thanisch; Erben Müller-Burggraef.

Beste tentoonstelling
  1. Kazimir Malevich – De jaren van de figuratie, Drents Museum (februari).Malevich_Drents Museum Figuratieve kunst na een abstracte periode ziet er toch anders uit dan ervoor, zo liet deze tentoonstelling zien. Het Drents Museum heeft met een aantal recente grote tentoonstellingen het imago van irrelevant regionalisme afgeschud. Bravo! En als je er dan toch bent, wel even de veenlijken gedag zeggen.
  2. De oase van Matisse, Stedelijk Museum (mei). Kleurrijke knipsels, frivool maar toch beklijvend. Hoogtepunten: La chute d’Icare, en de met bloemtekeningen versierde enveloppen.
  3. De aquarel, Teylers Museum (mei). Van landschappen tot gedetailleerde dieren. Verfrissend dat de aquarel eens de hoofdrol krijgt.
  4. Gevaar & Schoonheid – Turner en de traditie van het sublieme, Museum de Fundatie (december). Het licht van Turner herken je uit duizenden. Spannende abstracte composities.
  5. Munch : Van Gogh, Van Gogh Museum (september). Zelden is Munch in Nederland te zien, dus dat alleen al is bijzonder. Wel lijkt de vergelijking met Van Gogh vooral geënt op de mythe rond de personen. Pronkstuk is een krijtversie van De schreeuw, maar niet het indrukwekkendst; dat zijn de Madonna’s en de litho’s.
  6. Magnum Contact Sheets, Foam (november). Contactvellen vol Che Guevara, D-Day-soldaten en Margaret Thatcher tonen de momenten voor en na dat van de iconisch geworden foto. Met interessante aantekeningen van de fotograaf.
  7. The Glasgow Boys – Schots impressionisme 1880-1900, Drents Museum (december). Op de valreep van het jaar weer naar Assen. Ook kunst uit Edinburgh, Glasgow en Aberdeen is zelden in Nederland te zien, en wat een verademing om weer eens in het Drents Museum te zijn na al het gedrang in de Randstad.
Slechtste tentoonstelling

Rijksmuseum-directeur Wim Pijbes kan zeggen wat hij wil, maar Late Rembrandt was echt niet te doen (februari). Mooi opgezet, in intieme duisternis, en wanneer je vlak voor zo’n tekening staat waan je je in het penseel van de schilder. Maar zie maar eens dicht bij zo’n tekening te geraken. Allemensen, wat was het druk.

Beste speelfilm
  1. 45 years, Andrew Haigh (november).45 years Met stip op 1. Brits stel drijft aan de vooravond van hun huwelijksjubileum uit elkaar wanneer het lichaam van een oude geliefde, vijftig jaar eerder in de Zwitserse bergen verongelukt, wordt teruggevonden. Hoe goed ken je elkaar nu echt? Hoeveel waarheid moet je elkaar vertellen? Beeldige Charlotte Rampling, die sinds Sous le sable niet meer van mijn radar is geweest. Met een magistrale slotscène die je om het hart knelt.
  2. Des Hommes et des Dieux, Xavier Beauvois (maart). In de reprise in De Balie. Franse monniken in Algerije krijgen te maken met islamitisch terrorisme. Knappe verbeelding van de complexe verstrengeling van filantropische motieven en lotsbestemming.
  3. Loin des Hommes, David Oelhoffen (maart). Gebaseerd op het verhaal L’Hôte (De gast) van Albert Camus. Een leraar in het Atlasgebergte wordt belast met de zorg voor een Algerijnse gevangene, die hij naar de stad moet brengen voor het strafproces en een vermoedelijke doodstraf. De leraar staat voor een persoonlijke keuze: de gevangene afleveren of vrijlaten? De film laat uitstekend zien hoe je van het ene op het andere moment ergens bij betrokken bent en dat je je daartoe zult moeten verhouden, of je wilt of niet.
  4. Schneider vs. Bax, Alex van Warmerdam (mei). Prettig absurde laaglandwestern over huurmoordenaars en schrijvers, gefilmd in het Groningse riet. Fascinerende rode draad: bewusteloosheid. Het felwitte licht en actrice Maria Kraakman lijken zo uit een schilderij van Edward Hopper weggelopen.
  5. Under the Skin, Jonathan Glazer (juli). Filmhuis The Movies toonde in de zomer de beste films van vorig jaar nog een keer. Thriller en horror ineen. Bedwelmende transformatie van de hoofdpersoon van jager naar prooi.
  6. Son of Saul, László Nemes (november). Reeds roemruchte holocaustfilm. Indringend en vernieuwend door het perspectief: je volgt de hoofdpersoon zo dicht op de huid dat de achtergrond steeds wazig in beeld is. Gemor over het tamelijk ongeloofwaardige plot doet wel een interessante vraag rijzen: verdragen fictie en Auschwitz elkaar?
  7. La Loi du Marché, Stéphane Brizé (augustus). Werkloze vijftiger accepteert een baan als beveiliger maar moet ook zijn collega’s in de gaten houden. Treurig stemmend portret van een ontworteld ethos.
  8. Boyhood, Richard Linklater (januari). Spannend filmproject doordat de hoofdpersoon zelf opgroeide tijdens de film. Met fijne soundtrack: Family of the Year, Hero.
Slechtste speelfilm

American Sniper, Clint Eastwood (april). Rouwdouwer met klein hartje bezint zich op zijn uitzending als militair naar Irak. Eerder noemde ik deze film een twee uur en tien minuten durende platitude; van die mening ben ik niet teruggekomen. Slechtste scène: midden in een vuurgevecht belt de militair zijn vrouw op om huilend te vertellen dat hij er klaar voor is om naar huis te komen. Ja hoor.

Prettigste schuttingtaal

Kutje-plof. Vriend T beklaagt zich over het 3G-netwerk in Zeeuws-Vlaanderen, met een scheldwoord van cabaretière Claudia de Breij (december).

Mooiste automatische e-mailantwoord

Ik ben er maandag 4 januari 20160 weer. – collega lijkt voornemens te reïncarneren (december).

Nooit meer horen in 2016

Kinderkanker. Niet omdat het zo erg is, maar omdat er semantisch niets van klopt. De taalsheriff wist niet dat je naast kanker aan bijvoorbeeld je lever of je dikke darm ook kanker aan je kind kunt hebben.

Statistieken

Griep: 1
Gestemd: 2 keer
Lijken op de kade: 1
Schapen geaaid: 1
Kippen geaaid: 1
Cream teas (weekje Engeland): 5
Kadavers van dichtbij bekeken: minstens 5
Bezoekers pal voor de deur: 2,3 miljoen (SAIL Amsterdam, augustus)
Gekotst na kroegbezoek: 1
Notariële akten laten opmaken: 2
Gehuild: minstens 10 keer
Huwelijken bijgewoond: 1
Kattenbraaksels opgeruimd: minstens 30

Lees meer over de oudejaarslijsten >>