oudejaarslijst-2016

De ranglijst van 2016

Beste overnachting

overnachten-in-de-boekhandelDe Nieuwe Boekhandel. Een enkele bonk boven ons. Onduidelijk burengerucht. Rond middernacht hoorden we achter de nooduitgang een kettingzaag. ‘Nu komen de zombies,’ grapte ik flauw tegen D. Maar we waren niet bang. Met het voorlezen hadden we onze demonen bezworen. (Zie verslag over slapen in de boekhandel.) ♠ april

Beste anekdote
  1. Vriendin H behing ooit de muur van haar studentenkamer met pagina’s uit Mrs. Dalloway van Virginia Woolf. ♠ augustus
  2. Terwijl een collega met haar gezin in Duitsland op vakantie is ziet ze een oproepje op Facebook verschijnen: ‘Van wie is deze kat?’ Daarbij een foto van de nieuwe kat van het gezin, pontificaal uitgestrekt op een heerlijk bed bij wildvreemden. ‘Bij ons mag hij nooit op bed,’ verklaarde de collega. Toen ze na de vakantie de kat weer kwamen ophalen huilde de zesjarige dochter des wildvreemden huizes tranen met tuiten. ♠ januari
Beste pakpapier

pakpapierBritse antiquair verscheept boeken in de menukaart van een lokale snackbar. Met meal deals, desserts, telefoonnummer en openingstijden. ♠ september

Slechtst geformuleerde voorschrift

‘Alfanumerieke getallen zijn toegestaan. Het is echter niet de bedoeling dat dit een reeks Romeinse cijfers oplevert. Vermijd bij huisnummerbesluiten het gebruik van Romeinse cijfers.’ – het Kadaster heeft een mening over de schrijfwijze van huisnummertoevoegingen, maar raakt verstrikt in beroerde gevolgtrekkingen met een indirect verbod. ♠ januari

Beste cadeau

Onesie. Zoiets koop je uit schaamte nooit zelf. Met konijnenoren! ♠ december

Beste koop
  1. Memoirs of an Infantry Officer, derde druk, september 1930. signed_book_siegfried-sassoonAan A.J.B. Paterson, staat er met de hand voorin geschreven, met de beste wensen van auteur Siegfried Sassoon. Gekocht via het onvolprezen eBay. De kunst is om het betaalde bedrag naar boven afgerond te onthouden, zodat het bij nader inzien altijd weer meevalt. Het plankje dat geliefde S er spontaan voor timmerde maakte het boek tot een waar museumstuk. Het wordt permanent tentoongesteld bij ondergetekende; toegangsprijs 1 euro. ♠ augustus
  2. Celestron TrailSeeker 8×32. Na te veel vogeluitjes door een afgedankte scheelkijker te hebben gekeken moest er maar eens een eigen verrekijker komen. Klein maar contrastrijk, strakke vormgeving, licht en zeer draagbaar. Geschikt voor ornithologie en jacht. ‘Een helder 2016!’ luidde de nieuwjaarswens van een tevreden klant gericht aan de winkel. Waarvan akte. ♠ januari
  3. Bureau. Dag Ikea, hallo kringloopwinkel. Het werd hoog tijd om tegen een puik meubelstuk aan te lopen. De bul die achter in het kastje lag te verstoffen bleek van een rechter, die ons wist te vertellen dat het bureau generaties geleden is vervaardigd in Duitsland. ♠ juni
  4. Afgeprijsde Vans-gympen met opdruk van flamingo’s en blauwe strandstoelen. Soms moet je een dag voor je vakantie iets belachelijks kopen waar je vervolgens de hele zomer op loopt. ♠ juli
Leukste spelfout

RTV Drenthe maakt er op Teletekst gewoon een metropool van: ‘Patersworlde’ [sic]. ♠ november

Mooiste onbegrip

nieuwsuur_vliegdennen-trekkenDe ontgroening bij Vindicat liep dit jaar weer eens uit de hand, wat werd geduid in Nieuwsuur. Prof. dr. Jan Borleffs, gast in de studio, stelt voor om de studenten met elkaar te laten kennismaken middels andere activiteiten, zoals ‘vijf dagen op de hei zitten om vliegdennen te trekken’.
‘Vliegdennen trekken?’ herhaalt presentator Joost Karhof, met een intonatie die het midden houdt tussen een slotsom, een aansporing tot uitleg en een dubbelcheck op ironie.
‘Ja, vliegdennen trekken,’ luidt het antwoord.
‘Ja,’ knikt Joost. Hij laat het er maar bij. ♠ september

Boekentopzoveel
  1. Robert Graves, Good-bye to all that. An autobiography (1929). robert-graves_good-bye-to-all-that_1929De auteur blikt terug op zijn ervaringen aan de Somme tijdens de Eerste Wereldoorlog. Heruitgave van de oorspronkelijke versie, later door Graves zelf herschreven. Alleen de titel al. Ironie als tegengif voor de gekte, en als een uitnodiging aan toekomstige generaties om af te dalen in de loopgraven. Hoofdstuk XV is het onomwonden relaas van een aanval, exemplarisch voor de verslavende cocktail van feiten, bittere humor en overdrijving die door het hele boek wordt opgediend. Meteen ingelijfd bij de persoonlijke canon.

On the night of the 27th the Highlanders mistook some of our men, who were out in No Man’s Land getting in the dead, for the enemy. They began firing wildly. The Germans retaliated. Our men caught the infection, but were at once told to cease fire. ‘Cease fire’ went along the trench until it came to the H.L.I. [Highland Light Infantry], who misheard it as ‘Retire’. A panic seized them and they came rushing back. Fortunately they came down the trench instead of over the top. They were stopped by a sergeant of the Fifth Scottish Rifles, a territorial battalion now in support to ourselves and the Middlesex. He chased them back into their trench at the point of the bayonet.

  1. Elie Wiesel, Nacht (La Nuit, 1958). elie-wiesel_nachtIJzingwekkende herinneringsliteratuur van de eerder dit jaar overleden auteur. Wiesels dorp in Roemenië wordt in de Tweede Wereldoorlog geannexeerd door Hongarije. In 1944 wordt hij met zijn familie gedeporteerd naar Auschwitz. Wiesel doorstaat de dodenmars naar Buchenwald, waar hij als zestienjarige wordt bevrijd. Nacht is een openhartig verslag en een droevige biecht aan een stervende vader.

Het was al licht toen ik wakker werd. Toen herinnerde ik me dat ik een vader had. Tijdens het luchtalarm was ik de menigte gevolgd zonder me om hem te bekommeren.

  1. Szilárd Borbély, De bezitlozen. Is de Messias al vertrokken? (2013). De bezitlozenGenadeloos relaas over een armoedige jeugd en een suïcidale moeder in de jaren zeventig op het Hongaarse platteland. Het leven als een dagelijkse strijd vol van gevloek, drank, mishandeling en wreedheden.

‘Ik maak me toch wel van kant, als God mij niet tot zich neemt,’ zegt zij. ‘Wezen zijn jullie straks. Dan zullen jullie wel spijt hebben dat je niet hebt geluisterd,’ herhaalt ze.
‘Wie loopt daar op het kerkhof rond, zo laat na middernacht,’ begint mijn moeder het gedicht op te zeggen dat ze op de lagere school heeft geleerd, over het doodgevroren kind. Ik lijd hieronder. Het doet pijn om te horen. Mijn zus huilt ook.

  1. Ida Simons, In memoriam Mizzi (1956). ida-simons_in-memoriam-mizziSprookjesachtige novelle over de lotgevallen van een hond die kan glimlachen en die met haar baasjes moet verblijven in Westerbork en Theresienstadt. Grote thema’s knap gedoseerd in een klein boekje.

‘Precies ausgerechnet, aan de deur van onze coupé stond de meest gevreesde van alle kampopzichters. U zult wel meer van hem horen. Hij rukte de doos uit Anna’s handen en brulde: Was ist denn das! – en trok er ruw het deksel af, en daar zat Mizzi. Ze trachtte tegen hem te lachen, dapper als ze is, maar hij was te dronken om het te zien, en hij nam haar mee.’

  1. Vercors, De stilte der zee (Le silence de la mer, 1941). vercors_de-stilte-der-zeeSchilderachtige novelle over een Duitse officier die is ingekwartierd bij een oude Fransman en diens nichtje. Als daad van verzet zwijgen zij, maar onder zijn korte avondlijke monologen blijven ze uiteindelijk niet onbewogen.

Zijn stem was tamelijk dof, vrijwel toonloos. Hij sprak met een heel licht accent, dat alleen bij de stemloze medeklinkers merkbaar was. Het geheel leek op een zangerig gebrom.
(…) Ik bedacht dat de loden last van ons zwijgen niet kon worden afgeschud. Dat de man ons goedenavond zou gaan wensen en vertrekken.
Maar opnieuw weerklonk het doffe en zangerige gebrom, je kan niet zeggen dat het de stilte verbrak, het was eerder alsof het uit de stilte werd geboren.

  1. Kenneth Grahame, De wind in de wilgen (The Wind in the Willows, 1908). kenneth-grahame_de-wind-in-de-wilgenKlassieker voor kinderen, maar voorlezen aan geliefde S was ook erg vermakelijk. Pad wordt met zijn vrienden door een auto van de weg gereden en is vanaf dat moment betoverd door dit vervoermiddel.

‘Heb je het nieuws gehoord?’ vroeg de Rat. ‘Er wordt over niets anders gepraat langs de hele rivieroever. Pad heeft vanochtend de vroege trein naar de stad genomen en daar heeft hij een grote en erg dure auto besteld.’

  1. A. Koolhaas, De hond in het lege huis (1964). a-koolhaas_de-hond-in-het-lege-huisTreurig maar grappig verhaal in een kalme stijl over een man wiens vrouw op een vakantie-eiland in zee verdwijnt. Als hij weer thuis is beseft hij dat de hond die daar bij hen logeerde mogelijk nog in het huis zit. In een koortsachtige nacht versmelt het bestaan van de man met dat van de hond.

Paul legde zich op zijn buik en beet in het kussen. Achter hem zat die hond. In zijn nek zat die hond, op zijn rug, in zijn borst en hij jankte nu schel in het huis. Zo’n bungalow is daar niet op berekend. Alle muren en wanden zijn dun; er is geen echo. In deze kamer mogelijk wel, als Paul geweldig zou janken.

  1. Willeke Stadtman, Op voet van oorlog (2016). willeke-stadtman_op-voet-van-oorlogDe auteur beschrijft haar moeilijke jeugd in een gezin met een vader die in de Tweede Wereldoorlog een verkeerde keuze maakte, en de invloed daarvan op volgende generaties in de familie. De dialogen zingen lang na.

‘En,’ daar piepte het hoofd van mijn moeder om de keukendeur, ‘is het nog wat geworden met de oliebollen?’
‘Hier, proef maar.’
De bol ging diep de poedersuiker in, ze nam een flinke hap. ‘Hij is ontzettend heet,’ ze was slecht verstaanbaar omdat ze haar mond grotendeels openhield om de hitte kwijt te raken. ‘Getverdemme,’ ze trok een vies gezicht, ‘vanbinnen is die oliebol echt niet gaar Karel, ik zit hier gewoon deeg te eten.’
‘Nou,’ zei hij onderkoeld, ‘dan flikker ik zo de hele bliksemse boel de vuilnisbak in. Wat is het hier toch altijd een ongelooflijke rotzooi.’

  1. Marie Kondo, Opgeruimd! (2011). Tot mijn verbazing ontwikkelde geliefde S een interesse in deze Japanse opruimgoeroe. Kondo problematiseert opbergsystemen, want dat is slechts symptoombestrijding. In plaats daarvan moet je een beperkte collectie bewaren en de andere spullen wegdoen.

Neem elk object in je hand en vraag jezelf af: word ik er blij van? Zo ja, dan hou je het. Zo nee, weg ermee. Dit is niet alleen de gemakkelijkste, maar ook de nauwkeurigste maatstaf.
Je zult je misschien afvragen hoe effectief zo’n vaag criterium is, maar de truc zit hem in het vastpakken van elk ding. Je moet niet gewoon je kledingkast opendoen en na een vluchtige blik beslissen dat je blij wordt van alles wat daar hangt. Pak elk kledingstuk eruit. Als je de stof aanraakt, doet dat iets met je lichaam; je reageert overal anders op.

  1. David Van Reybrouck, Zink (boekenweekessay 2016). david-van-reybrouck_zinkVoorgelezen aan geliefde S, over het ministaatje Moresnet, tussen Duitsland en België. Knappe combinatie van hoge informatiedichtheid en beeldende stijl.

Omdat openbare dronkenschap niet in de Code Napoléon voorkwam, werd die niet beteugeld in Moresnet. In 1904 waren er vier distilleerderijen die dag en nacht alcohol stookten, samen goed voor 67 duizend liter op jaarbasis, dat is gemiddeld twintig liter per inwoner.

  1. Maarten ‘t Hart, Laatste zomernacht (1977). Gelezen op een van de laatste warme avonden in september. Kunstig geconstrueerd verhaal over verleden en toekomst, gesitueerd in een gezelschap van biologen op excursie in een moeras.

Ze passeerden ons, wij groetten. Twee witte, trieste gezichten, dicht bij elkaar. Hij dreef haar voort, zijn arm met haar rug versmolten zodat die gebocheld leek. We keken hen na, maar zagen alleen de dansende vlam en de buitelende vlinders.
‘Dat kan toch nooit goed gaan,’ zei Anton.

Slechtste boek

Volker Weidermann, Ostende: 1936, Sommer der Freundschaft (2014). Onduidelijk genre, droge stijl. Wat lijkt te beginnen als een historische roman gaat langzaam maar zeker over in opsommende non-fictie. Een paar poëtische observaties kunnen het boek niet redden. Wie iets wil weten over de joodse schrijvers in ballingschap doet er beter aan om Mark Schaevers te lezen; diens Oostende, de zomer van 1936. Irmgard Keun, Egon Erwin Kisch, Joseph Roth, Stefan Zweig aan de Belgische kust is hoogst informatief en smakelijk.

Beste poëzie

Saul van Messel. hou-vremd-ik-bliefJaap Meijer, zoals hij eigenlijk heette (vader van Ischa), dicht over de verbinding tussen heden en verleden en roept de verdwenen wereld op van het jodendom in Oost-Groningen. Meerdere titels gelezen: Vaderland in den vreemde. Joodse balladen uit groningerlandDrenthe. Een bundel joodse poëzie, en de verzamelbundels met Groninger gedichten Ongeneeselk en Tougelieks. Onder redactie is bovendien een mooi portret verschenen: Hou vremd ik blief. Van Messel schreef tastende, korte verzen, die er niettemin in slagen werkelijkheid en herinnering gestalte te geven. zo beginnen na eeuwen verhalen / onder een oude sjabbeslamp: / in drenthe niet ver van hooghalen / daar lag eens een jodenkamp

Meest mysterieuze fenomeen

De ‘Zandvoortse tussennummering’. Afkomstig uit de burelen van het Kadaster. Iets met de schuine streep voor huisnummertoevoegingen die het Kadaster graag vervangen ziet door een letter. ♠ januari

Beste categorisering

Nucleair toerisme. Oud-collega vertelt over de duistere plekken waar ze graag naartoe reist, van het Stasimuseum tot de killing fields in Cambodja. Bron: een artikel over ‘dark tourism’ in Het Parool. ♠ augustus

Beste timing

land-of-mine‘Das ist mein Land!’ brult een Deense sergeant tegen een colonne Duitse krijgsgevangenen in de film Land of Mine (zie ook onder ‘Beste speelfilm’). Precies op dat moment bevriest het doek en houdt de bioscoopzaal twee minuten stilte voor de Nationale Dodenherdenking. ♠ mei

Raakste typering

‘Mile after mile of shit-coloured fuck all’. We waren er niet bij, maar deze beschrijving van het Somme-front in de Eerste Wereldoorlog door een Australische soldaat klinkt aannemelijk. Bron: documentaire The Somme 1916 – From both sides of the wire, BBC. ♠ augustus

Grappigste naam in beroep
  1. Inmiddels alom bekend, maar toch: de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) heeft een voorzitter, mevrouw Hennie de Haan. ♠ juni
  2. Een dieetpsycholoog bij omroep MAX geeft advies; de naam is Heleen Ligtelijn. ♠ december
  3. Vriendin R ontving bij het waterschap waar zij werkt een briefkaart van meneer Schipper. Hij schrijft dat zijn schip is gesloopt. ♠ juni
Treurigste aanblik

Pretpark De Vluchtheuvel, Norg. Verroeste vuurtoren bij wat ooit de ingang was. ♠ juli

Creatiefste verhaspeling
  1. ‘Je moet geen knuppel op een slapende hond gooien,’ hoorde vriend P in het voorbijgaan. Hier belanden de knuppel, slapende honden en een hoenderhok in de blender, waarbij zich in de brei ook nog een broedende kip laat herkennen. Tien strafpunten van de taalsheriff. ♠ augustus
  2. ‘Ze heeft kip noch kraai’. Geliefde S ziet een heel erf voor zich. ♠ augustus
Goorste sensatie
  1. Insect dat bij het openslaan van een boek over de pagina krioelt. Vette exemplaren met een pissebedkleur en lange snorharen, formaat duizendpoot. Eerst dacht ik dat het zilvervisjes waren, maar het blijkt een aanverwante soort: ‘papiervisjes’ of ‘boekenvisjes’. What’s in a name. Wikipedia legt uit: ‘De insecten leven in het donker tussen papier en in boeken en bijvoorbeeld ook postzegelalbums. (…) De insecten komen vaak het huis binnen door mee te liften met oude boeken en kranten, oud papier en oude kleding.’ Papiervisjes zijn de nachtmerrie van elke bibliofiel; op internet zijn blogs te lezen van acuut neurotisch geworden boekenliefhebbers die elke avond een deel van hun collectie controleren. Vies en zorgelijk – de slechtst denkbare combinatie voor een insect. ♠ september
  2. Koud frituurvet dat over de handen stroomt tijdens het leeggieten van de oliebollenpan. ♠ januari
  1. Tijdens vlucht naar Noorwegen door geliefde S ondergeniesd. Sproeier over blote armen, inclusief doorzichtig sliertje snot met roestbruin bloederig propje. ♠ juli
Fijnste hebbeding

Mok met opschrift: Home is where the cat is. ♠ augustus

Beste stempel

stempel_doutzen-kroesDe machine van PostNL keek ook een keer of vier naar Doutzen. ♠ september

Beste reprise
  1. After Eight. Op het spoor gezet door het groteske zuivelschap van de hypermarché in Noord-Frankrijk, waar zelfs After Eight-toetjes bestaan. ♠ september
  2. Speklapje met zwoerd. De barbecue in Noord-Frankrijk smaakte ineens naar Drentse winteravonden van twintig jaar geleden. ♠ augustus
Beste wijn

Karthäuserhof, Riesling. Op een zonnige zaterdagochtend even na tienen hadden wij het genoegen deze reeds door onze mond te laten rollen bij de Grape District om de hoek. Kiezels in een zomers klaterend beekje – dat was zo’n beetje de aperitieve ervaring. Zorgelijk, in meerdere opzichten, was dat de verkoper ons begroette met een opgewekt: ‘Ah, familie K [achternaam van geliefde S]!’ ♠ april

Mooiste tentoonstelling
  1. Tyrannosaurus rex, Naturalis, Leiden. t-rex_naturalis_leidenOog in oog met botten van bijna zeventig miljoen jaar oud betekent oog in oog met de tijd zelf. ♠ september
  2. World War Two Today, Verzetsmuseum Amsterdam. Fotograaf Roger Cremers bezocht plekken uit de Tweede Wereldoorlog, van Stalingrad tot Normandië, en verkent het grensgebied tussen herdenken en beleven, tussen eerbetoon en toerisme. Grote afdrukken, slim opgehangen. ♠ mei
  3. Maya’s – Heersers van het Regenwoud, Drents Museum. mayas_drents-museum_fragmentFraaie belichting van delicaat keramiek. Topstuk: groep van beeldjes, als grafgift, met in het midden een hert bij een overleden koning. Indrukwekkend door eenvoud. ♠ augustus
  4. Ecrivains en guerre 14-18, Historial de la Grande Guerre, Péronne, Noord-Frankfrijk. De bonus op de reis naar de slagvelden bleek deze tentoonstelling, waarvan we niet op de hoogte waren. Brieven van August Stramm, de eerste druk van de gedichten van Wilfred Owen, en zelfs een oorlogsdagboek en een foto van Siegfried Sassoon waarvan ik had vermoed ooit naar Cambridge te zullen moeten om ze te zien. Alsof dit nog niet genoeg was bleek op de bovenverdieping een tentoonstelling van Otto Dix in opbouw, waardoor we als toegift diens Der Krieg-etsen konden bekijken. Met stomheid geslagen weer naar buiten. ♠ augustus
  5. Calvary, Marc Chagall, vanuit het MoMA overgebracht naar De Nieuwe Kerk in Amsterdam. Een tentoonstelling bestaande uit een enkel doek: wat een verademing. ♠ april
Kutste moment
  1. ‘Wat wordt die kat toch mager,’ zei geliefde S al sinds de zomer. Zijn doktersblik bleek juist. De aftakeling had langzaam ingezet maar versnelde in het najaar; op de dag dat de oude Silvester zijn brokjes niet meer wilde eten besloten we met pijn in het hart hem naar de dierenarts te brengen voor een spuitje. Nog erger werd het toen we het kadaver aan de poes lieten zien. Geweeklaag is voorbehouden aan de mens, toch meende ik in de ogen van de poes iets van verraad te zien. ♠ november
  2. Daar gaan we weer: fietssleutel in kettingslot afgebroken. De tegenspoed had wel een spectaculair vervolg, met een kunstenaar en een slijptol. ♠ november
Vaagste vaagtaal

‘I hope this will greatly promote our promotion.’ – relatiebeheer vanuit de Aziatische smog. ♠ november

Beste cirkelredenering

Deze eer gaat naar de NS: ‘We rijden langzamer dan normaal. De reden hiervoor is dat wij onze snelheid hebben aangepast,’ hoorde vriend P in de trein. ♠ september

Langste zit
  1. Der Himmel über Berlin, Wim Wenders. In de reprise in De Balie, als onderdeel van een filmreeks van Willem Jan Otten. Mooie achterliggende gedachte maar de film kon de aandacht niet vasthouden. De brakke bioscoopstoeltjes waren een tweede beproeving. ♠ november
  1. The Fountainhead, Ivo van Hove. Toneelbewerking van de bijna achthonderd pagina’s van Ayn Rand. Interessant stuk, maar waarom moet een toneelvoorstelling meer dan drie uur duren? De blote konten van inmiddels veertigers Ramsey Nasr en Halina Reijn hadden trouwens ook best achterwege mogen blijven. ♠ november
Beste titel

We didn’t come to Hell for the croissants. Zuid-Afrikaans toneelstuk. ♠ oktober

Mooiste kunstwerk

La createur de la Neige, Atelier Les Deux Garçons. Een opgezette muis in rokkostuum houdt een hoorn vast die een grote sneeuwvlok voortbrengt. Sprookjesachtig, grappig en vervreemdend door de klinische aanpak: opgezette witte muizenkop op een hard glanzend lijf, het geheel in een glazen case. Gezien op PAN Amsterdam. ♠ november

Verrassendste determinatie

issHet International Space Station (ISS), tijdens een avondwandeling in Picardië, Noord-Frankrijk. Moderne technologie boven de slagvelden. ♠ augustus

Slechtste verspreking
  1. De taalsheriff heeft nog teruggespoeld maar Jeroen Pauw zei het echt, in zijn talkshow: ‘Farao Eilanden’. We zullen hem maar niet vragen om Faeröer te spellen. ♠ september
  2. ‘Elfdedagadventisten’ – vriend E probeert zich te herinneren hoe het kerkgenootschap ook al weer heet. ♠ september
  3. ‘Er staat ook een heel mooi verhaal in over de geboorte van Jezus. Eh… van Hitler.’ – vriendin M raadt een bundel van Roald Dahl aan. ♠ augustus
Zieligste dier

‘Kijk,’ zei ik nog opgewekt. Aan de rand van het pad zat een egel in de berm. We waren al een uur op zoek naar de ingang van de begraafplaats waar de Britse dichter Edward Thomas ligt, in een dorp onder Arras. De egel verroerde zich nauwelijks. Toen we dichterbij kwamen zagen we dat zijn rechter voorpootje in een rare kromming lag. Het miezerde en het liep tegen het einde van de middag. De mens staat machteloos jegens de natuur en het is het beste dat te aanvaarden, maar moeilijk is het wel. ♠ augustus

Beste experiment
  1. Ritalin geslikt, tijdens reis in Noord-Frankrijk. Vriend P nam me mee naar buiten en liet me naar het maïsveld kijken. ‘Zijn de kleuren niet veel intenser? Zie je niet veel meer details? Een ongefilterde wereld?’ Ik merkte geen verschil. ‘Dan heb je geen adhd,’ concludeerde P. ♠ augustus
  2. Nicotinell fruitmint geproefd. Vriendin K probeert met wisselend succes van het roken af te komen. Geinig kauwgompje; bezorgde mij vooral een droge keel en toch ook de lichte duizeling van een sigaret. ♠ oktober
Mooiste postzegel

postzegel_appel-en-perenrassen-in-nederlandAppel- en perenrassen in Nederland, PostNL. Van de Williams tot de Zoete Ermgaard: vloeiende tekeningen in rood en geel. ♠ augustus

Leukste combinatie

Popcorn in bad. Olie en zout – in het water gaat je lichaam eenzelfde soort reactie aan als maïs in de pan. En het is nog gezellig ook. Aanbevolen met een glas witte wijn erbij. ♠ december

Slechtste rekensom

‘Alle gasten willen natuurlijk een slim cadeau geven, een boek dus. Nou, er komen zo honderd mensen. Die geven allemaal een boek, dus dan heb je vijftig boeken.’ – geliefde S, die verder uitstekend functioneert. ♠ september

Beste analyse

‘Verontwaardiging is een milde vorm van woede die zich voordoet als moraal.’ – Arnon Grunberg in een column in de VPRO Gids. ♠ augustus

Beste dubbelganger

poes_ricky-gervais_bathpicDe poes ontwaakte zomaar als Ricky Gervais die een #bathpic neemt. ♠ september

Beste term

Stinkdorp. Op de slagvelden in Noord-Frankrijk is nog geen croissant te krijgen. ♠ juli

Irritantste geluid

Fiets van geliefde S, die altijd een ratel of een fluitje heeft, of allebei.

Beste citaat

‘Ik wil de afstand tussen ons zo groot mogelijk maken. Nu is moeilijk uit te leggen waarom dit niet hardvochtig is, maar het omgekeerde. Met kleine afstanden tussen ouder en kind heb ik slechte ervaringen opgedaan. Ik wil je niet zien als ‘mijn zoon’ of ‘mijn dochter’, maar als ook een mens. Misschien zal ik er dan zelf een voor jou zijn.’ – Harry Mulisch in een brief aan zijn ongeboren kind, 26 augustus 1961. Bron: De Volkskrant. ♠ oktober

Slechtste grap

ankylosaurusNa een bezoek aan de T-Rex (zie ‘Beste tentoonstelling’) moest van geliefde S de in de museumwinkel aangeschafte plastic Ankylosaurus overal mee naartoe, alleen vanwege de naam. ♠ september

Beste muziek

Nick Cave, The Skeleton Tree. De plaat gaat over Cave’s overleden zoon, die onder invloed van lsd aan de Zuid-Engelse kust van de rotsen sprong. Tastend en kordaat tegelijk, donker maar ijl. De columns van Wim Boevink in Trouw over deze plaat maken de muziek nog mooier. ♠ oktober

Mooiste emotie
  1. De verliezersspeech van Hillary Clinton. Hier zien we de genade van werk- en levenservaring: met de levensgrote teleurstelling die niet uit de ogen te wissen is toch een prettig verhaal af te kunnen steken. Zakelijkheid is een understatement. ♠ november
  2. De trilling in de stem van David Cameron bij de persconferentie op de ochtend na het Brexit-referendum: ‘I love this country, and I’m honoured to have served it.’ Camerons snik op de morning after was die van een kind dat zo lang doorgaat met druk doen dat het zich uiteindelijk bezeert. ♠ juni
Grondigst verpeste kunstwerk

Louis Couperus, De stille kracht. Met dank aan Lucky TV kunnen we nooit meer de eerste bladzijde lezen zonder de stem van Willy en Max te horen:

Max: ‘Nou, kom op, lezing [sic].’
Willy: ‘Goed. Eerste hoofdstuk. Eén. De v…’
Max: ‘Hoofdstuk één, gewoon.’
Willy: ‘Ja, dat staat er. Hier, kijk: eerste hoofdstuk en dan één.’
Max: ‘Ja.’
Willy: ‘Wat wil je nou. Eh… Oké. De volle maan, tragisch die avond, was reeds vroeg, nog in de laatste dagschemer opgerezen als een immense, bloedroze bol, v…’
Max: ‘Bloedrode.’
Willy: ‘Nee.’
Max: ‘Bloed…’
Willy, geïrriteerd: ‘Bloedroze bol. Dat staat hier.’
Max: ‘Hoe kan dat nou. Bloed is toch niet roze.’
Willy, wanhopig: ‘Ja, weet ik veel, ik heb het niet geschreven!’

En zo gaat het maar door. Bron: luisterboek Willy haalt alles uit de kast (fragment De stille kracht vanaf 17:27). ♠ mei

Mooiste val

Epke Zonderland van zijn rekstok, natuurlijk. Gelukkig geldt voor sport wat ook voor kunst geldt: mislukking is soms niet te onderscheiden van schoonheid. Wie dacht er niet aan Icarus? ♠ augustus

Mooiste militaire begraafplaats
  1. Point 110 New Military Cemetery, Fricourt, Noord-Frankrijk. point-110-new-military-cemetery_fricourt_sommeVeel oorlogsbegraafplaatsen aan de Somme liggen tussen de akkers, in een surrealistisch verbond tussen verleden en toekomst. Hier culmineerde dit in een combine die pal achter de muur van de begraafplaats het koolzaad oogstte. And I have seen your shrouded form, dichtte Siegfried Sassoon in 1916 na de begrafenis van David Cuthbert Thomas. Honderd jaar later stel je je voor hoe hij hier onder de aarde ligt, net zo roerloos als toen. ♠ juli
  2. ‘The Devonshires held this trench, the Devonshires hold it still’, schreven hun kameraden in juli 1916 op een houten kruis in de loopgraaf bij Mametz, Noord-Frankrijk. Een bitter eerbetoon op wat nu niet meer dan een willekeurige heuvel is. ♠ juli
  3. Ohlsdorf, Hamburg. Hoe ongemakkelijk Duitsland zich opstelt jegens zijn oorlogsdoden blijkt op deze begraafplaats. De grafstenen zijn zo bemost dat ze bijna net zo groen zijn als het gras. Gelukkig hebben de soldaten gezelschap van mollen en grauwe ganzen. ♠ februari
  4. Ysselsteyn, Limburg. Een verlaten vlakte met meer dan 31.000 Duitsers, dat is bijna vier keer zo groot als de nabijgelegen Amerikaanse begraafplaats bij Margraten. Het carillon begon te spelen precies toen wij eronder liepen. Dat leek eng maar bleek toeval; het was twaalf uur ’s middags. ♠ februari
Slechtste open deur

‘Empathie is iets wat ontstaat tussen mensen.’ Gehoord bij de Meet Up van Tegenlicht in Pakhuis de Zwijger. ♠ maart

Mooiste natuurbeleving

berkeneenstaartNachtvlinderen, Texel. Een wit laken, een lamp (‘kunstmaan’), en afwachten maar. Op naam brengen bleek een activiteit voor gevorderden, van wie er eentje in ons gezelschap verkeerde. De soorten klinken als figuranten in een sage: gamma-uil, berkeneenstaart, nunvlinder, witte tijger en roesje. Sindsdien zijn motten een stuk minder vies. ♠ mei

Beste excursie
  1. Met Delta Safari aan land op de Farne Islands. noordse-stern_farne-islandsEen uur toeven tussen agressieve broedende noordse sterns was een hele belevenis. Weerzien met arctische soorten: papegaaiduiker, alk, zeekoet en natuurlijk de keizer der zilte wateren, de noordse stormvogel.  ♠ mei
  2. Op uitnodiging van Stichting Het Groninger Landschap naar het Westerkwartier. Over de Coendersborch en Nanninga’s Bosch waren indrukwekkende verhalen te vertellen. ♠ mei
Prettigste schuttingtaal

siri_schuttingtaalSiri vangt iets te veel geluid op en probeert een handje te helpen: ‘Als je wil, kan ik op internet zoeken naar “Tering nee staat er niet hier naar Schiphol nee”’. De computationele taalkunde is nog in ontwikkeling, zullen we maar zeggen. ♠ maart

Beste parodie

Lucky TV doet Freek Vonk na. Na het zien van deze filmpjes valt het woord ‘dieren’ bijna niet meer uit te spreken zonder knijpende tweeklank en maniakaal rollende ‘r’. ‘Overal supergestoorde dieren!’ Werkt vooral wanneer het dier kalm gedrag vertoont. Bij een bezoek aan de lokale kinderboerderij krijg je de neiging om zelf te gaan persifleren. ♠ februari

Beste documentaire
  1. Oasis: Supersonic, Mat Whitecross. oasis_supersonicTerug naar de jaren negentig in deze blik op leven en werk van de dwarse broers Gallagher. Mooiste lied: acoustische versie van Live Forever, niet door Liam maar door Noel gezongen. ♠ oktober
  2. Weiner, Josh Kriegman. Meesterlijk portret van een exhibitionistische politicus die zijn politieke wederopstanding in de race om het burgemeesterschap van New York onder zijn handen ziet afbreken. Met glansrol voor echtgenote Huma Abedin. ♠ september
  3. De Tegenprestatie, Monique Lesterhuis en Suzanne Raes. In Rotterdam moeten uitkeringsgerechtigden een tegenprestatie verrichten. Al het drama dat je vermoedt komt daadwerkelijk voorbij: formulierenfetisjisme, ‘no-shows’ en ‘qualifiers’, papierprikkers in oranje hesjes die een ruimte moeten betreden onder een opschrift ‘Werk Loont’, routineuze peptalks en dooddoeners als ‘breder kijken dan uw eigen vakgebied’. Zou het UWV er zelf in geloven? Voor reflectie op deze industrie is geen ruimte; zowel medewerkers als hun trainers zijn gereduceerd tot propagandisten van het systeem. Voor een ‘maatregel’ (i.e. korting op de uitkering) kan de werkloze tekenen ‘voor akkoord’ of ‘voor gezien’, en wie helemaal niet tekent krijgt de maatregel evengoed opgelegd. ♠ januari
  4. Ted Hughes: Stronger Than Death, Richard Curson Smith. Beklemmende documentaire over de Britse dichter die Sylvia Plath en een volgende geliefde verliest door zelfmoord. ♠ april
Diepste dagdroom

eierland_texelEierland, noordpunt van Texel. Uitgestorven strand, warme wind, S in korte broek, zo vroeg in het voorjaar. Zo alleen met zijn tweeën ben je nooit. Is dit echt? Een wandeling als in het hiernamaals. ♠ mei

Mooiste vondst
  1. IJzeren oogst op de slagvelden in Noord-Frankrijk. Op de eerste dag raapten we al het gruis nog op; na twee weken aan de Somme hebben we uiteindelijk een complete pigtail en een rol prikkeldraad maar laten liggen. ♠ juli
  2. Hagelpatroon, Amsterdamse Waterleidingduinen. Waarschijnlijk uit de tijd dat er nog op fazanten werd gejaagd. ♠ maart
Slechtste marketingactie

roze-brievenbusPostNL trok in Amsterdam de brievenbussen een roze pakje aan. Helaas, of gelukkig, bleek het niet om een overname van Deutsche Telekom te gaan maar om de Gay Pride. ♠ juli

Leukste woord in een vreemde taal

‘Bab 1’ staat er boven de eerste bladzijde van de Indonesische vertaling van Max Havelaar. Gezellige klank, gemakkelijk in gebruik: ‘Nog wat gelezen de laatste tijd?’ ‘Jazeker, ik lees nu A.F.Th. van der Heijden.’ ‘Ah, schiet het al op?’ ‘Nou, bab 3.’ ♠ december

Mooiste kunst in de openbare ruimte
  1. De Trap, Rotterdam. de-trap_rotterdamInteractief en optimistisch, wat wil je nog meer? ♠ juni
  2. ‘Sweet dreams are made of this’, zong een blonde echo in de duisternis in de fietspassage onder het Rijksmuseum. ♠ maart
  3. Ook in de fietspassage: een volle, heldere, zwierende Canon van Pachelbel. ♠ juli
Slechtste tweet
  1. Jeanine Hennis, minister van Defensie, vindt alsnog twee woorden: ‘Probeer de juiste woorden te vinden voor de gebeurtenissen in #Nice. Woorden schieten echter tekort. Onwaarschijnlijk heftig.’ ♠ juli
  2. Snoepfabrikant neemt afstand van de uitspraken van Donald Trump: ‘Tic Tac respects all women. We find the recent statements and behavior completely inappropriate and unacceptable.’ ♠ oktober
Daverendste feest

installatie_de-alternatieve-afslag‘Het faillissement avant la lettre’. Een bevriend koppel vierde hun vijfjarig samenzijn. De uitnodiging klonk mysterieus: In het bastion van de welgesteldheid, de liefde, de rede en de welbespraaktheid zal een feest plaatsvinden dat zijn weerga niet kent. (…) Een feest zoals het bedoeld is, met grootse verhalen, kunst, poëzie, avant-garde, 2 area’s, een mateloze tijd. (…) Kom toch lieve vrienden, want de jeugd trekt als een glimlach aan ons voorbij. Er werd geboden op doeken die aan de muur hingen en in de badkamer konden gasten de installatie ‘De alternatieve afslag’ ondergaan. Uniek. ♠ november

Slechtste spuitelf

Vriend P komt er negen jaar later achter dat zijn ingezonden brief in NRC Next is gepubliceerd. ♠ augustus

Beste staaltje Europees burgerschap

europese-bruiloftOp de melodie van ‘Land of Hope and Glory’ werd er geestdriftig gezongen en gezwaaid met Duitse, Spaanse, Nederlandse, Noorse en Deense vlaggetjes. Bruiloft in Søgne, Noorwegen. ♠ juli

Grootste tourist trap

Kazimierz, de (voormalige) joodse wijk in Krakau, Polen. Een tijdje over de Szeroka uitkijken betekent steeds hetzelfde zien: een sliert golfkarretjes met mensen aan boord en aanprijzingen aan de zijkant van het dak. “Jewish Quarter – Schindler’s Factory – Ghetto”. Alles is handel en geschiedenis kan kermis zijn. (Zie verslag over Kazimierz.) ♠ oktober

Mooiste vogel
  1. Een schaamsoort eindelijk afgevinkt: de patrijs. In Noord-Frankrijk vlogen ze herhaaldelijk op, tijdens onze wandelingen van het ene naar het andere war cemetery. De eerste twee zagen we bij Point 110 New Military Cemetery (zie ‘Mooiste militaire begraafplaats’). ♠ juli
  2. Brünnhilde en Siegfried. brunnhilde_siegfried_2Wat een eer om een broedend houtduivenpaartje op zes hoog in onze bloembakken te ontvangen. ♠ april
  3. Griel. Laag bij de grond in het Drentse zand. Het grote gele oog straalt een zekere arglist uit. ♠ mei
  4. Kraanvogels boven de A2. Tijdens de vlucht schijnen ze ook te trompetteren, maar die klanken werden gesmoord in het autoverkeer. ♠ april
  5. Sneeuwgans. Vogels met ‘sneeuw’ in de naam luiden een belofte in, al heeft de sneeuwgans met zijn staart in de teer gelegen. ♠ februari
  6. Visarend. Machtige rover in de Biesbosch. ♠ april
  7. Gezien in Blijdorp, maar toch: Afrikaanse maraboe. De boze droom van de ooievaarfamilie. ♠ juni
Duurste vogel

Roodkeelnachtegaal in Hoogwoud, Noord-Holland. Voor 5 euro per persoon mochten we in colonne door de doorzonwoning. ♠ januari

Mooiste vogelgeluid
  1. Oehoe. oehoe_limburgTwee uur kleumen op de Sint-Pietersberg was het waard: gehoord en na eindeloos speuren door de telescoop zelfs gezien. De roep kost de vogel zichtbaar zelf ook moeite; een licht naar voren buigen, alsof de klank ergens diep onder de veren uit moest komen. Ook leuk: geluidsopname via de iPhone bleek tijdens de visuele ontdekking nog aan te staan. ‘Ja, zeker hoor, ’t is ‘m! YES!’ ♠ februari
  2. Nachtegaal. Amsterdamse Waterleidingduinen. Luid plokkend en tjoepend in de meidoorn. ♠ april
  3. Middelste bonte specht. Landgoed Staverden, Gelderland. Als een buizerd nog voor de baard in de keel. ♠ februari
Slechtste introductie

‘Hier is de brie,’ zei vriend J bij binnenkomst op ons feestje. Hij reikte een kaal kaasje aan en sloeg af richting het bier. Niemand had om brie gevraagd. De bonussticker van de Albert Heijn zat er nog op. J werkt bij De Speld, dat helpt niet. ♠ oktober

Beste speelfilm

Het was vooral een jaar van de middelmaat, met toch een zeer memorabele top 5 die het doorsneeniveau weet te ontstijgen:

  1. Toni Erdmann, Maren Ade. toni-erdmannOriginele en onwaarschijnlijk knap in beeld gebrachte toenadering tussen een vader en zijn expatdochter. Een ode aan de verkleedpartij als smeermiddel. Met stip op 1, wegens het ontbreken van de duidelijke kentering in de plot waar zo veel films mank aan gaan. Veel Duitse films ontstijgen bovendien het genre tv-film niet; Toni Erdmann bewijst dat het tegendeel mogelijk is. Subliem. ♠ december
  2. Land of Mine (Under Sandet), Martin Zandvliet. Een groepje jonge Duitse krijgsgevangenen moet op de Deense stranden mijnen ruimen. Poëtische vertelling over oorlog en macht, zonder te verworden tot een pamflet. Tegen het einde van de film vliegt de plot kortstondig uit de bocht, maar dat brengt gelukkig weinig schade aan. Spannend, ingetogen en sterk geacteerd. ♠ mei
  3. Les Innocentes, Anne Fontaine. Poolse nonnen worden in 1945 verkracht door Russische soldaten en raken zwanger. In het klooster krijgen ze hulp van een Franse arts. Al eerder schreef ik dat de film niet zozeer over goed en fout gaat als wel over de menselijke gesteldheid en het onverwachte: de nonnen vinden elk hun eigen manier om met de ongewenste zwangerschap om te gaan. Blijft nog lang in de gedachten. ♠ april
  4. Bridget Jones’s Baby, Sharon Maguire. Onverwacht sterk vervolg, al is Renée Zellweger sinds haar bezoekjes aan de plastisch chirurg wat over datum. Humor uit eerdere films wordt bij vlagen geëvenaard, en niemand roept Bridget bij haar voornaam lekkerder tot de orde dan Colin Firth. Net als Bridget krijg je zin in andermans onzalige ideeën. ‘Hashtag let’s do this!’ ♠ november
  5. The Red Turtle, Michael Dudok de Wit. Animatiefilm over een schipbreukeling op een onbewoond eiland, die zijn lot aanvaardt na de ontmoeting met een grote schildpad. Een wat keurige film, maar gedenkwaardig door de scène waarin de schildpad sterft op het strand. Wie wil niet dat zijn ziel zo zijn lichaam verlaat? ♠ juli
Slechtste film

Aan de onderkant van de middelmaat ging het dit jaar diep naar beneden:

  1. Remember, Atom Egoyan. Vergeetachtige grijsaard begint een bizarre zoektocht naar de man die in de Tweede Wereldoorlog zijn familie heeft vermoord. Als drama bedoeld verhaal ontaardt in een klucht waar niet om valt te lachen. Het absolute nulpunt van het jaar. ♠ mei
  2. Elle, Paul Verhoeven. Bij de gewelddadige liefdesscène in de kelder kreeg de film een te nadrukkelijk Verhoeven-sausje. Kijkend naar Isabelle Huppert dacht ik vooral aan Sharon Stone. Grotesk. ♠ juli
  3. Nocturnal Animals, Tom Ford. Zo teleurstellend dat we bij de bar van de bioscoop werden aangeklampt door onthutste wildvreemden die wilden napraten. ‘Dit is geen film, dit is een tijdschrift,’ aldus een van de heren. ♠ december
  4. Freistatt, Marc Brummund. Ah, daar is-ie: de Duitse tv-film, over een opvoedingsgesticht in de jaren zestig. Relevante geschiedenis, maar veel te compact. Institutioneel machtsmisbruik, fysieke en geestelijke mishandeling, seksueel misbruik en dwangarbeid in honderd minuten gepropt, met als toetje een vingerwijzing naar incest. En waarom geschoten in de vette kleuren van een Instagram-filter? Jammer, ondanks de frisse Louis Hofmann, die ook in Land of Mine een sterke rol speelde. Zo’n acteur gun je een beter script. ♠ september
  5. Carol, Todd Haynes. Gepolijste damesliefde met gelakte nagels en gestifte lippen. Hopelijk is de roman wat aardser. ♠ februari
  6. Café Society, Woody Allen. Kristen Stewart is altijd een reden om naar de bioscoop te gaan, maar in deze film glanst ze niet. Liefdesperikelen zonder al te veel gevolgen, wat moet je ermee? ♠ augustus
Slechtste eufemisme

‘Afvalverzamelaar’. Beste Wesco, zeg gewoon ‘vuilnisbak’ tegen je Spaceboy. Raket of niet. ♠ november

Beste contact

kat-van-de-burenHet is altijd weer een feestje met Joepie, de poes van de buren. Maar niet heus. ♠ oktober

Nooit meer horen in 2017

‘Het komt zo wel heel dichtbij.’ Pas als de bom onder je eigen stoel ligt, mag je dit weer zeggen.

Statistieken

Griep: 1
Gestemd: 0 keer
Lijken voor de deur: 1
Gehuild: minstens 15 keer
Huwelijken bijgewoond: 1
Dode huisdieren: 1
Biscoopbezoeken: 24
Regenbogen: zeker 4
Gevallen: 1 keer
Nieuwe huisdieren: 1

Tot volgend jaar! Lees meer over de oudejaarslijsten >>