Oudejaarslijst 2017

De ranglijst van 2017

Daar gaan we weer. Veel leesplezier!

Beste foutmelding

Na de grote stroomstoring in Amsterdam moest ook Centraal Station opnieuw worden opgestart. Als de wereld ooit vergaat, zullen we wel een foutmelding krijgen over ‘hardware’, ‘software’ en een ‘Windows installation disc’. ‘Then click: “Repair your computer”.’ ♠ januari

Slechtste overtuigingskracht

‘Ga je mee naar de Febo, dan laat ik je m’n datingprofiel zien,’ lachtte fotograaf J na een gesprek aan de bar over datingsites. J moest nog iets eten voordat zijn volgende borrel zou beginnen. ♠ oktober

Duurste overnachting

Boswachtershuisje op de Veluwe. Bij het boeken knaagde er al iets, maar het enthousiasme van vriend M – ‘De hekken suggereren dieren in de buurt en het huis beschikt over een hottub, zodat we nog wat kunnen uitrusten van al dat gebarbecue’ – verblindde ons totaal. Eigen linnengoed meenemen, om de kosten onder de psychologische grens van het volgende honderdtal euro’s te houden. Belachelijk. ♠ mei

Mooiste atmosfeer

Kiel_2017Avondschemering aan de boulevard in Kiel, Duitsland. Grauwbruin licht en dito water, kalm en met kleine en lome golven. Geurloos, windstil. Af en toe een vleugje zanderige zeegeur. Verderop bij het aquarium kwam de zeehond in zijn buitenbad nu en dan traag boven. ♠ juni

Beste relativering

‘Ze hadden wel gevoel voor esthetiek. Niet echt voor menselijkheid, maar goed.’ Vriend R bij het bestuderen van een foto van de doodskist van Gestapo-baas Reinhard Heydrich, die met groot ceremonieel bij het Prinz-Albrecht-Palais in Berlijn naar buiten werd gedragen. ♠ mei

Beste koop

  1. Heinz, zo noemden we de vuurrode Suzuki Swift, die ons al naar diverse buurlanden heeft gereden. Met Duitse carkit voor handsfree bellen. ‘Wen wollen Sie anrufen?’ ♠ maart
  2. Wind- en waterdichte winterjas. De geklede zwarte jas waar de wind recht doorheen blaast kon echt niet langer. De eerste keer op de fiets was een belevenis; alsof je nog onder je dekbed ligt. Of zoals geliefde S het verwoordt: ‘Je wordt er echt een anders mens van.’ ♠ januari
  3. MacBook Air. Gruwelijk duur, maar zoals vriend M zei: ‘Ik zou mezelf gewoon lekker trakteren.’ Want hoe kun je nou schrijven zonder laptop? ♠ april
  4. Bordeauxrode Herschel-rugzak. Fijn souvenir uit Berlijn. Zonder hippe riempjes, gewoon met praktische rits. Vorig jaar had ik de rugzak al herontdekt in een congresafdankertje, dat inmiddels kapotging en dat ik ter plekke in een afvalbak op de Potsdamer Platz heb gepropt. ♠ mei

Mooiste vogel

  1. Nachtegaal in Berlijn. Bij de Topographie des Terrors, waar in het nazitijdperk de SD, Gestapo en SS hoofdkwartier hielden, klonk zijn lied. Heldere crescendo’s in de avond. We konden onze oren niet geloven. Fiets geparkeerd en ja hoor, daar zat hij, zomaar in de bosjes. ♠ mei
  2. Korhoen. Mannetje, vliegend en boven in een den gezeten. Een Zweeds exemplaar dus, maar wat doet het er nog toe. Zolang het korhoen overleeft, reizen wij ervoor naar de Sallandse Heuvelrug. ♠ april
  3. Zwartbuikwaterspreeuw. Nieuwe soort, op Tweede Kerstdag in de Waterleidingduinen. Hupte steeds vanaf de wal in het beekje en weer terug. ‘Hij kan zien onder water,’ lichtte vriend M toe. ‘Zijn oogleden zijn doorzichtig.’ De forse witte borst geeft de vogel een statig uiterlijk. ♠ december
  4. Noordse stormvogel. Stijf als een plank over het water scherend, vlak achter de boot. Weergaloze afsluiting van een dagtocht op de Noordzee. ♠ november

Beste experiment

De vrolijke butlerVriend R speelde een avond lang onze butler. Druipend van de regen belde hij aan, om zich middels een rokkostuum te transformeren tot hoofd van de huishouding. Het was even wennen om niet zelf de tafel te mogen dekken of naar de koelkast te mogen lopen. ♠ oktober

Beste mening

‘Ik vind zomerzooi heel complex,’ zei vriendin H desgevraagd over winkelen. ‘Het is mij nooit gelukt om boven het printed shirt uit te stijgen.’ ♠ juli

Slechtste begrip

  1. ‘Voorbeeldpasta’. Geliefde S kwam zo laat de kantine binnen dat de caissière hem uit gezondheidsoverwegingen waarschuwde. Bereid voedsel dat staat uit te harden als een kunstwerk, het zou verboden moeten worden. ♠ april
  2. ‘Antifragiliteit’. ‘De veerkracht voorbij,’ verklaart het boek Ikigai, dat een medepassagier in de trein zat te lezen. Wie volgt het nog? ♠ maart

 Domste actie

  1. Met de zwanenhals eraf de kraan openzetten. Een fikse straal spoot in het keukenkastje. ‘Twee universitaire studies, hè,’ hoofdschudde geliefde S over zijn handeling. ♠ juli
  2. De koffiezetter inschakelen zonder de pot eronder te zetten. Deze keer was ik de boosdoener. Hele keuken blank. Of zwart, eigenlijk. ♠ juli

Bijzonderste act

Ter gelegenheid van het huwelijk van twee vrienden de eenakter Hitler gaat trouwen geschreven en met hulp van een tiental gelegenheidsacteurs en -regisseur gerepeteerd en voor het bruidspaar opgevoerd. Een fascinerende vraag: waarom trouwde Hitler? ♠ november

Grootste aanschouwde ergernis

Documenten samenvoegen en tabellen plakken in de laatste versie van het manuscript van een proefschrift. ‘Ik laat het gewoon zo,’ verzuchtte geliefde S, ‘als een totem van kutheid.’ ♠ mei

Beste post

Zwarte frankolijnVriend O tekende met potlood een minutieuze Francolinus francolinus, oftewel een zwarte frankolijn, op een ansichtkaart uit Cyprus. Alsof je wordt verblijd met een versierde enveloppe van Matisse. ♠ april

Beste logica

‘Als ik van alles moet onthouden hoe ik het weet, kan ik maar de helft weten van wat ik weet.’ Geliefde S redt zich uit een zoveelste vraag: hoe weet je dat? ♠ juni

Beste ontdekking

Electra. Gronings gehucht in de klei klinkt alsof het is weggelopen uit een Griekse mythe. ♠ november

Beste timing

Documentaire Austerlitz (Sergei Loznitsa), over toerisme in nazikampen, gezien op Bevrijdingsdag. Commentaarloze beelden van de etende, drinkende en slenterende vrijetijdsmens. Naveltruitjes in Dachau, kortom. Na een kwartier is het punt wel gemaakt en dan wordt het onderliggende moralisme storend. Want als we níét met z’n allen naar de kampen gaan, is het óók niet goed. ♠ mei

Beste afrekening

‘Ik ga gewoon 28 euro naar S en A gi-re-ren,’ concludeerde vriend Y uitspellend. ♠ juli

Beste pompstation

Tamoil_HolwierdeTamoil, Holwierde. Goedkope benzine en met ouderwetse flip-overcijfers. ♠ april

Absurdste tafereel

Man repareert fietsketting op een strook tussen fietspad en weg, terwijl dochtertje (?) in prinsessenjurk heel hard roept dat ze ‘geen onderbroek aan heeft’. Het werd nog erger toen het kind dit vervolgens met opgetrokken jurk en wijdbeens demonstreerde, terwijl de auto’s voorbij raasden. ♠ juli

Beste vergelijking

  1. ‘Wat vond je van me?’ vroeg geliefde S aan vriend R, nadat R hem was tegengekomen in de rode Suzuki Swift, met de ramen open en keihard klassieke muziek aan. R dacht even na en concludeerde: ‘Theo Hiddema in de Wibra.’ ♠ juni
  2. ‘Het nieuws zoemt als een limonadewesp om een colaglas, je kan het niet wegwuiven.’ Wim Boevink over de zomerdagen (Klein Verslag, Trouw). ♠ augustus

Leukste nieuwe aanname

Dieren leven in het astrale, aldus een antroposofische lezing. Daar wil ik wel in geloven. ♠ november

Beste documentaire

Het zijn maar Duitsers (Bart Hölscher). Duitse militaire begraafplaats in het Limburgse Ysselsteyn van verschillende kanten bekeken. Poëtisch-realistische verkenning van de interpretatie van het nazistische spectrum. ♠ mei

Meest poëtische verontschuldiging

‘Ik was laat en in de war met de dagen,’ verklaarde vriendin R haar gang naar de brievenbus, die al gelicht bleek. ♠ juli

Beste film

  1. Voir du pays (Delphine en Muriel Coulin). Voir du paysFranse militairen ontwennen van hun missie in Afghanistan in een luxehotel op Cyprus. Onderhuidse spanningen zetten op het dorpsplein de onderlinge verhoudingen zomaar op scherp. Broeierig sfeertje, onmiddellijk realistisch. ♠ april
  2. Mother! (Darren Aronofsky). Schrijver met writer’s block leeft teruggetrokken met zijn vrouw, totdat hij allerlei ongenode gasten begint binnen te laten. Als alle bijbelse verwijzingen eenmaal tot je zijn doorgedrongen, blijft een vrij eendimensionale vertelling over. Maar als geheel uiteindelijk een overrompelende ervaring. Even helemaal iets anders. ♠ oktober
  3. Loveless (Andrey Zvyagintsev). Echtpaar ligt in scheiding, ondertussen verdwijnt hun zoontje. Parabel over de huidige Russische maatschappij en als pamflet soms wel wat doorzichtig, maar met een belangrijk vraagteken. Want wat betekent die huiveringwekkende mortuariumscène, wanneer het echtpaar een kind moet identificeren dat ze niet als het hunne bestempelen maar dat wel ineens een storm aan verdriet, woede en onmacht losmaakt? ♠ november
  4. The Killing of a Sacred Deer (Yorgos Lanthimos). Wraakvertelling, niets meer en niets minder, verpakt als een contemporaine Griekse tragedie. Spannend, stijlvol en net niet te langdradig. ♠ december
  5. In Blue (Jaap van Heusden). Stewardess raakt uit het lood door ontmoetingen met een Roemeense straatjongen. De Maria-symboliek straalt er soms wat al te opzichtig van af, compleet met piëtascène in het riool. Desondanks beklijft de film door de sterke hoofdrol van Maria Kraakman. Wat willen die twee nu precies van elkaar? Dat tasten ze zelf de hele film lang af. ♠ oktober
  6. Die Mitte der Welt (Jakob M. Erwa). Hoe voelde het ook alweer, je allereerste verliefdheid? Zuurstokkleuren en een fijne soundtrack begeleiden deze eerlijke vertelling over een homoseksuele tiener. On-Duits goede Duitse film. Jammer van de telkens al te snel onderbroken scènes, terwijl de impressionistische cameravoering je zo ver mogelijk de film in wil trekken. Topzwaar door te veel drama in het script, maar de lichtheid van amper 18-zijn overtuigt en sleept mee. Hoofdrolspeler Louis Hofmann schitterde eerder al in Land of Mine en Freistatt (zie oudejaarslijst 2016) en is hier wederom gecast als gevoelige puber en slachtoffer van omstandigheden. Wat heeft hij nog meer in huis? ♠ september
  7. The Beguiled (Sofia Coppola). Erotisch geladen verhandeling over gevangenschap, verlies en controle. Gelaagd drama, vol ingehouden spanning. Nicole Kidman wordt hoe ouder hoe beter. Vanaf de eerste scène weet je het eigenlijk al: wee degene die haar orde komt verstoren. Over ingehouden spanning gesproken: wanneer mag Kirsten Dunst nou eindelijk eens een niet-getroebleerde dame spelen? Oftewel, wie bevrijdt Kirsten Dunst? ♠ oktober
  8. Jackie (Pablo Larraín). Na de moord op John F. Kennedy neemt zijn weduwe de touwtjes van zijn nagedachtenis strak in handen. Hoe rouw en regie in elkaar overlopen. Smetteloos gefilmd, maar dat is ook wat de weduwe voorstaat. Zakelijk en tegelijkertijd beklemmend. ♠ maart

Beste reprise

Sinterklaas vieren bij R en M, met een vriendenclubje dat elkaar onderling niet heel goed kent. Bij de aanblik van de jutezak maakte zich een opwinding van ons meester die we al decennia niet meer hadden gevoeld. ♠ december

Beste wijn

Pinot noir, Flaxbourne, Nieuw-Zeeland. Eigenlijk al langer een favoriet, gewoon van de Albert Heijn. Mild met net voldoende smaak. Gekoeld het lekkerst. Wel oppassen, want je klokt zo een hele fles weg. ♠ hele jaar door

Ergste zenuwen

Geliefde S moest zijn proefschrift verdedigen. Kromgebogen aan tafel probeerde hij een banaan naar binnen te werken. Ik was minstens zo nerveus. ♠ november

Mooiste postzegel

Nederlandse kippenrassen_Hollandse krielNederlandse kippenrassen (PostNL, Birza Design). Leerzaam en fraai vormgegeven, met een tekening van kam tot teen, een close-up van het verenkleed en een los veertje. Met onder andere de kleinste kip van Nederland: de Hollandse kriel. ♠ januari

Slechtste flaptekst

‘Dit verhaal is het stilistische en thematische hoogtepunt van de nationaal-socialistische letterkunde,’ pocht de achterkant van het boekje De verdrevene van George Kettmann Jr. (Uitgeverij Flanor). De foto van de auteur, als achtergrondje achter de flaptekst, maakt het af: in uniform, met pijp, poserend achter typemachine. Bizarre uitgave, ‘gewoon op voorraad in een verder normale Amsterdamse boekhandel’, aldus de gevers, vrienden R en M. ♠ januari

Leukste record

Samen met vriend P in één avond een hele pot augurken soldaat gemaakt. ♠ november

Beste begrip

  1. ‘Gelegenheidsjood’. Vriendin R zet naast de negenarmige kandelaar gewoon een kerstboom op en geeft dat grif toe. ♠ december
  2. Laagfrequent geluid. Een uitzending van tv-programma De Monitor over dit fenomeen bleek een dankbaar kapstokje. Bij elke bromtoon kijken we elkaar inmiddels aan. ♠ september

Lekkerst gegeten

Choux, Amsterdam. Wel geld meenemen, maar daar krijg je dan ook waar voor. Spannende smaakcombinaties en natuurlijk een wijnarrangement. ♠ februari

Grootste overwinning

BarendSchuwe (en depressieve?) kat Barend opgetild. Daarna was het weer weken uit. ♠ juli

Creatiefste getal

‘0,1 k,’ vertaalde vriend P de schade toen hij in het restaurant een blik op de rekening wierp. ♠ november

Slechtste opsomming

Het jaar was nog geen halfuur oud toen we de volgende beschrijving op een vuurwerkverpakking voor onze kiezen kregen: ‘Witte glittermijn overgaand naar groene, paarse en witte glitter, rode en blauwe, citroengele, paarse en witte glitter.’ We hebben het eerlijk gezegd niet gecheckt. ♠ januari

Mooiste kunst in de openbare ruimte

Lichtpoort, Afsluitdijk. Daan Roosegaarde bedacht reflecterende stroken op monumentale heftorens uit 1932 bij de toegang aan beide kanten. Magische entree. ♠ december

Slechtste nonchalance

  1. Utrechtse antiquair verkocht me voor een aanzienlijk bedrag de zeldzame eerste druk van Nooit meer slapen van W.F. Hermans. Betalen bij afhalen, dus je zou denken dat hij de buit wel binnen wilde halen. Maar de verkoper vergat een week later doodleuk onze afspraak. ♠ oktober
  2. Lijstenmaker laat bul ter inlijsting gewoon lekker liggen. Uiteindelijk onverrichterzake de bul weer opgehaald. ♠ december

Leukste dialect

‘Heb je ook uitgedeeld vandaag?’ vroeg vriendin M op mijn verjaardag. Toen ik haar niet-begrijpend aankeek, herstelde ze zich. Het zal wel Limburgs zijn voor trakteren, concludeerden we. Op mijn verzoek spelde ze: ‘Hubs se oet gedâeld?’ ♠ oktober

Beste analyse

‘Volkswoede is het annexeren van andermans rouw om eigen woede met morele zelfgenoegzaamheid te kunnen ventileren,’ schreef Arnon Grunberg in een Voetnoot naar aanleiding van de dood van Anne Faber. ♠ oktober

Slechtste verhaspeling

Vriend R heeft op de dag voor kerst het huis ‘van kant’ gemaakt. ♠ december

Beste exemplaar

Angstcultuur_eerste exemplaarHet eerste exemplaar van het boek Angstcultuur, tijdens de presentatie uitgereikt gekregen door de auteur, met stempeltje voorin. Uiteraard op de uitgeverij uit een willekeurige doos getrokken. Na gesigneerde boeken is dit weer een nieuwe soort in de privébibliotheek. ♠ juni

Beste tentoonstelling

  1. Post Mortem, Drents Museum. Adriana van Zoest schildert dode dieren, van kuikens tot katten. Delicaat in alle ontluistering. ♠ maart
  2. Kunstenaar in oorlogstijd, Huis Doorn. Wie wist dat de tekenaar van Winnie de Poeh in de Eerste Wereldoorlog in de loopgraven zat? ♠ augustus
  3. Charlotte Salomon. Leven? of Theater? Deze joodse kunstenares verwerkte haar trauma’s – zelfmoord in de familie, het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog – in een chronologische reeks gouaches, met begeleidende teksten en dialogen (‘gezangen’). Het werd een race tegen de klok; in 1943 vond Salomon de dood in Auschwitz. Voor het eerst toont het Joods Historisch Museum de meer dan achthonderd gouaches bij elkaar. Zowel het kunstwerk zelf als de expositie is een monument voor een kort leven. De huiselijkheid voor de oorlog imponeert door de dromerige composities en warme kleuren, ondanks de soms zware onderwerpen. ♠ december
  4. De Romantiek in het Noorden – van Friedrich tot Turner. Het Groninger Museum hangt het allemaal weer smaakvol op, tegen warm getinte wanden. Samen met mijn moeder bordjes lezen over de ene na de andere depressieve kunstenaar. Ze bleek een onvoorspelbare smaak te hebben. Ga vaker met uw moeder naar het museum. ♠ december

Beste vondst

BunzingDode bunzing. Bij een tankstation langs de A2 sloegen we af om even een broodje te halen, maar we kochten ook maar meteen een flinke handdoek voor wat we in de berm zagen liggen. De bunzing ligt momenteel in de vriezer bij de preparateur. ♠ augustus

Ergste tongbreker

‘Mitsubishi-busje’. Vriend P moest het drie keer zeggen voordat het lukte. ♠ april

Leukste weekendactiviteit

  1. Van Sabben Poster Auctions, Hoorn. De hele zaterdag onder de hamer. De veilingmeester bleek de schilderkunstexpert van Tussen kunst en kitsch. Score: reclameposter van het Zwitserse uitgeefhuis Diogenes met een tekening van Tomi Ungerer. ♠ juli
  2. Dordtse Boekenmarkt. Zomerzondag tussen kramen en gemoedelijk volk. ♠ juli

Beste muziek

Yann Tiersen, Eusa. Deze elpee, genoemd naar de Bretonse thuishaven van de musicus, dateert alweer van vorig jaar, maar wij ontdekten hem pas recent. De hents – paden – als tussenspel weven de plaat weer tot een geografisch en mystiek geheel. ♠ oktober

Ergste recalcitrantie

‘Ik ben geen amusement park attendant,’ mopperde vriend R toen in de Amsterdamse stamkroeg twee Indiase toeristen de weg vroegen. ♠ oktober

Mooiste begraafplaats

  1. Brandhoek New Military CemeteryBrandhoek New Military Cemetery, Vlaanderen. Pal naast de graven beginnen de moestuinen van woonhuizen. Tuinieren tussen de skeletten. ♠ juli
  2. Ploegsteert Wood Military Cemetery, Vlaanderen. De genade van het bos: 163 graven, zachtjes omgeven door de seizoenen. ♠ augustus
  3. Invalidenfriedhof, Berlijn. Hier zagen we het graf van Von Moltke, waarbij zich weer het beeld opdrong van de Duitse keizer in badjas. In augustus 1914, toen alle Duitse legerdivisies al zo’n beetje de grens met Luxemburg waren overgestoken, kwam de keizer ’s avonds even verkondigen dat ze volgens hem toch maar allemaal naar het Oosten moesten. ‘Der Aufmarsch eines Millionenheeres läßt sich nicht improvisieren,’ herhaalden we hardop boven de grafzerk Von Moltkes wanhopige antwoord. ♠ mei

Beste onbegrip

De Deense hoogleraar in de promotiecommissie moest het Engelse woord tot twee keer toe herhalen. Geliefde S, achter de katheder, spitste de oren. Iedereen hoorde het fout gaan. ‘Message?’ keek geliefde S hulpeloos. Beide paranimfen in koor: ‘Methods!’ Het goede nieuws is dat de paranimfen er dus niet voor niets bij zaten. ♠ november

Slechtste voorzetselgebruik

‘U hebt gedurende twintig uur aan een hoog volume geluisterd,’ waarschuwde de tablet van vriend P over de kerstmuziek op Spotify. ♠ december

Beste boek (fictie)

  1. Robert Desnos (1900-1945), Een zwijnenboel en andere vertellingen. Robert Desnos_Een zwijnenboel en andere vertellingenDe surrealistische verhalen doen een dringend beroep op het voorstellingsvermogen van de lezer. Dialogen die aan Ionesco doen denken. Lees vooral het titelverhaal, ‘Aan de oever van het meer’ en ‘De drie enen’, over de periode tussen middernacht en half twee, wanneer de klok driemaal één slaat en je de toegang verschaft tot een bedwelmende ruimte. Ik las het in de laatste nacht in het verkochte ouderlijk huis. ♠ september

De drie enen zijn de drie wachters opgesteld aan de grens tussen droom en waken. Hun galm weerklinkt spottend in de harten.

  1. Simone de Beauvoir, Een zachte dood (Une mort très douce, 1964). Rationele analyse van een moeder-dochterverhouding aan het einde van het leven van de moeder. In latere decennia geïnterpreteerd als pleidooi voor euthanasie, maar het gaat vooral over het eerlijk informeren van de patiënt, over niet eindeloos doorbehandelen en palliatieve sedatie. Daags nadat ik was begonnen in dit boek kreeg ik het bericht dat oma haar heup had gebroken. Zo ging het boek gelijk op met een sterfbed in het Noorden. ♠ april

Zou dokter P. zijn belofte houden: ‘Ik zal haar niet laten lijden?’ Er was een wedloop begonnen tussen de dood en een martelend ziekbed. Ik vroeg mij af hoe je verder kunt leven als iemand die je lief is, je tevergeefs heeft toegeroepen: Heb toch medelijden! En zelfs al won de dood, wat voerden we een afschuwelijke schijnvertoning voor haar op! Als een alwetende boze geest kende ik de afloop van het spel, terwijl zij, heel in de verte, haar strijd streed in de eenzaamheid van de mens. Haar hardnekkige wil om te genezen, haar geduld, haar moed, het was allemaal bedrog. Niets van haar lijden zou worden beloond.

  1. Anton Valens, Het boek ONT (2012). Een zelfhulpgroep, angst voor post en liefde voor taal komen in het Noorden allemaal bij elkaar. Herman Kochiaans plot, maar beter. Wel een tikje plat, wat niet nodig was geweest. Personages en hun acties zijn bij vlagen onvergetelijk. ♠ juli

Meckering parkeerde achter een halfhoge gemetselde muur, uit het zicht van de weg. Isebrand greep de handschoenen, stapte uit, liep naar de kofferbak en opende de klep om de schep te pakken. Gechoqueerd deinsde hij achteruit. De laadruimte was met duizelingwekkende torens post gevuld, aaneengekoekt, overdekt met raggen, getekend door vochtschade en rottend, een zuur meurend oudpapierkadaver dat de gevarendriehoek bedekte. De schep lag boven op het massagraf. Hij pakte hem snel en sloeg de klep met geweld dicht.

  1. Bert Wagendorp, Een zaterdagmiddag (2016). Gelezen op een zaterdagmiddag, in de trein naar het Noorden. Oude dame vertelt haar zoon over de Engelse bom die in de Tweede Wereldoorlog haar broertje doodde. Droomachtige novelle, waarin heden en verleden knap met elkaar zijn vervlochten. ♠ januari

Mijn grootvader ging in 1964 met pensioen, ik heb niet bij hem in de klas gezeten. Dat vond hij jammer, zei hij een keer tegen me. ‘Twee Brammen, en geen van tweeën in mijn klas.’ Hij is in 1969 overleden, mijn oma tien jaar later. Ik heb met geen van beiden ooit ook maar één woord gewisseld over de dood van mijn oom Bram. Misschien vonden ze het te verwarrend, door wie ik was en hoe ik heette.

  1. Albert Camus, Summer in Algiers (uit Noces/L’Eté, 1950/1954). Kleine jubileumpocket van Penguin met drie autobiografische essays. In het titelstuk typeert Camus de Algerijnse bevolking onder de Afrikaanse zon. Uitstekende introductie in dan wel verdieping van zijn gedachtegoed. En een goede tekst voor een van de laatste bezoeken aan het ouderlijk huis. ♠ augustus

There is not much love in the lives I am speaking of. I ought to say that not much remains. But at least they have evaded nothing. (…) I believe these men have never sinned against life. For if there is a sin against life, it consists perhaps not so much in despairing of life as in hoping for another life and in eluding the implacable grandeur of this life.

  1. Tessa de Loo, Het rookoffer (Boekenweekgeschenk 1987). Ook – juist – van boeken die je ouders ooit weggooiden (‘niks aan’) valt heel wat te leren. ♠ april

Terwijl ze zich op haar andere zij wierp ging de bel. Ze kneep haar ogen dicht en trok de dekens over zich heen. Opnieuw werd er gebeld, hard en nadrukkelijk. ‘Je zult het niet geloven, klonk Guido’s stem, ‘Beverman staat voor de deur.’

  1. Joseph Roth (1894-1939), Aardbeien (Erdbeeren, postuum gepubliceerd). Bibliofiel uitgegeven nagelaten romanfragment over zijn jeugd in het Oekraïense Brody, eveneens gelezen tijdens de laatste dagen in het ouderlijk huis. Weemoed en ironie wisselen elkaar af. Onaf en daardoor niet helemaal soepel, maar ik kan me alvast van alles voorstellen bij zijn oeuvre. ♠ augustus

Onze burgemeester had voor de oprichting van een standbeeld financiële steun nodig en moest de graaf om een lening vragen. Maar hoe kon geld worden gevraagd aan de graaf voor een standbeeld dat de graaf zelf moest voorstellen? Onze stad wist zich geen raad. Men zocht in de kronieken naar grote en waardige mannen. Er dook een beroemde rabbijn op. Helaas verbiedt de joodse godsdienst standbeelden, en bovendien is een rabbijn niet voldoende representatief.

Beste boek (non-fictie)

  1. Ann Callens en Jan Vandermeulen, Gas! Ieper 1915: de eerste gifgasaanval (2015). Ann Callens, Jan Vandermeulen_GasInformatief en onderhoudend, al had de redactie wat strakker gemogen. Details worden in een volgend hoofdstuk opnieuw geïntroduceerd, alsof de hoofdstukken oorspronkelijk op zichzelf staande artikelen waren. Desondanks hoogst informatief. Belicht de gasaanval vanuit meerdere perspectieven: militair-historisch, geografisch en medisch. Met interessante scheikundige details. ♠ augustus

Ferry’s manschappen twijfelen geen moment aan Jägers verklaringen en beginnen zelf gasmaskers in elkaar te knutselen. Ze vullen zakdoeken met hooi of ze slaan de bodem uit flessen, proppen er doeken gedrenkt in allerlei mogelijke vloeistoffen in en proberen door de flessenhals te ademen. Ook plaatsen ze containers gevuld met ongebluste kalk in de loopgraven in de hoop daarmee alles wat op hen neerkomt te kunnen neutraliseren. Dat tot groot jolijt van de Algerijnse Divisie die hen komt aflossen en die de waarschuwingen spottend en ongelovig naast zich neerlegt.

  1. Primo Levi, Zo was Auschwitz. Getuigenissen 1945-1986. Nogal wat stukken in deze bundel overlappen elkaar en de tweede auteur, de joodse arts Leonardo de Benedetti, is iets te handig van het omslag weggelaten, maar vanuit historisch en biografisch oogpunt een begrijpelijke uitgave. Aangrijpende passages over het leven in het concentratiekamp. ♠ februari

We werden een wereld in gekatapulteerd die onbegrijpelijk was en die we niet begrepen. We begrepen die niet om allerlei redenen: vanwege de taal, maar ook omdat er in het kamp een ijzeren reglement gold dat niemand ons bijbracht en dat we op gevoel moesten leren, weinig sprekend, fouten makend, stervend. En ook omdat het mozaïek van nationaliteiten, afkomst en ideologieën dermate gecompliceerd en chaotisch was dat het ons werkelijk maanden kostte om ons daarin te oriënteren, en in maanden stierf je.

  1. René Zwaap, Slauerhoff (1991). Minibiografietje als dromerige kost voor het slapen gaan. Een heel leven in zeventig pagina’s, voorgelezen aan geliefde S. Ons bed staat vlak bij de plek waar Slauerhoff ooit aanmonsterde. ♠ mei

De reis is een fiasco. Aan boord krijgt de arts een maagbloeding, belandt zelf in de ziekenboeg van het schip en bij aankomst in Batavia wordt hij zwaar ziek opgenomen in een hospitaal.

  1. Jonathan Mayo en Emma Craigie, Hitler’s Last Day. Minute by Minute (2015). Uit de bovenkop op de voorkant weet je al hoe laat het is: ‘Berlin, 30th April 1945. By 4PM the Führer will be dead’. Wie wil weten hoe laat Hitler trouwde, moet dit roddelboekje zeker even doorbladeren. ♠ oktober

Sunday 29th April 1945, 2.30AM. (…) In the Führerbunker the wedding celebrations continue. Adolf Hitler sits quietly while Eva knocks back the champagne.

Kutste moment

Drenthe_schaapAfscheid van ouderlijk huis. Tranen met tuiten. Gelukkig voerde het laatste fietstochtje langs een schaap dat naar het hek kwam. Ik verkeer nog steeds in de verwerkingsfase. ♠ september

Slechtste meervoud

‘Wij drinken geen chardonnay,’ lichtte vriend Y ook maar meteen voor zijn vriendin M toe, terwijl hij een nieuwe fles sauvignon blanc opentrok. ♠ juni

Leukste boekhandel

Dussmann, Berlijn. Open tot middernacht. Om 23.55 uur stond ik bij de kassa om Sachlicher Bericht über das Glück, ein Morphinist zu sein van Hans Fallada af te rekenen. ♠ mei

Goorste sensatie

  1. Dode bunzing, die we op een mooie augustusdag, op weg naar een museum, in een handdoek gewikkeld in de kofferbak bewaarden (zie ook ‘Beste vondst’). Drie uur later kreeg de uitdrukking ‘stinken als een bunzing’ een geheel nieuwe lading. Alle ramen en deuren open en eerst langs de huishoudwinkel voor een rol vuilniszakken. Thuis moesten we de bunzing natuurlijk even netjes herverpakken en dichttapen voor in de vriezer. Zelden zo tegen een klusje opgezien. Latex handschoenen aan en allebei een theedoek voor het gezicht. Zelfs de in allerijl aangeschafte luchtverfrisser (geur: ‘buiten’) roept nu alleen nog maar associaties op met, tja, dode bunzing. ♠ augustus
  2. Tijdens een feestje raakte de toch al bangelijke kat opgesloten in de slaapkamer. Gevolg: een verse drol midden op het bed, aan het hoofdeinde, tussen ons in. Bij het openen van de deur sloeg de stank je al tegemoet. De rest zal ik u besparen. ♠ oktober
  3. Kattenkots, vers uitgebraakt, opgeruimd met een keukenrolpapiertje. De warmte van het kattenlichaam drong door het papiertje heen. ♠ december

Beste kunstwerk

Buste van Nefertiti, of Nofretete, zoals de Duitsers haar vertalen, in het Neues Museum in Berlijn. Bijzonder door de gave staat waarin ze verkeert, maar evenzeer door de geïsoleerde presentatie: omhuld door een glazen case in een privéhalletje, met een eigen suppoost. Foto’s nemen strikt verboden. Om de hoek staat Achnaton, haar man, in zwaar gehavende toestand – geen rechteroog, de neus weggeslagen, alsof hij door een granaat is getroffen. Veroordeeld tot een eerloos voorportaal, waar je zo aan hem voorbijloopt. In de museumwinkel straalt Nefertiti van alle kanten geportretteerd in het kaartenrek; Achnaton schittert door afwezigheid. Een koningspaar met een duidelijk archeologisch standenverschil. Een treurige scheiding, die aan het denken zet over wat het tonen waard is. ♠ mei

Beste redenering

‘Die kat doet zichzelf toch vreselijk tekort,’ aldus mijn moeder over de bange Barend, die zijn dagen voornamelijk onder kasten en stoelen slijt. ♠ maart

Grappigste naam in beroep

  1. De heer Appelman, van beroep appelteler, stapt over op peren, aldus het radiojournaal. ♠ juni
  2. Mevrouw Duim, specialist in handlezen (bron: Trouw, 2016, via vriendin R). ♠ januari
  3. Bomenspecialist: de heer Snoei (bron: Stadsblad De Echo). ♠ januari

Zieligste dier

Pas aangereden blauwe reiger, midden op de snelweg. Snavel open, kop in de nek. ♠ juni

Slechtste eten

  1. Met pijn in het hart, want het betreft een uitspanning in het Noorden, maar het zou een misdaad zijn het niet te melden: schnitzel in Abrahams Mosterdmakerij & Restaurant. Slap, nat, bleek en zuur. Het paneermeel was er met het mes zo van af te vegen. Door de alarmerende smaak niet eens opgegeten. Hiervoor geldt: schoenmaker, blijf bij je leest. Of zoals geliefde S het formuleerde: ‘Dit is duidelijk een dichotome tent.’ Want werkelijk, mensen, ga erheen voor de mosterd! ♠ november
  2. Lunch op non-descript Berlijns terras aan de Spree, ter hoogte van de Friedrichstraße. We bestelden twee Spiegeleier van de kaart en kregen inderdaad twee kleine spiegeleitjes, zonder brood. Kon de trek absoluut niet stillen. ♠ mei

Ergste hashtag

Tijdens The Passion in Leeuwarden kon je ‘virtueel meelopen’ en Twitteren onder #uwwilgeschiede. ♠ april

Beste cadeau

Schilderij SilvesterArchitect D schilderde dode kat Silvester. Een jaar na diens heengaan prijkt hij aan de muur, zo goed lijkend dat de kat in het schilderij is gevaren, en afstandelijk genoeg om hem in deze nieuwe dimensie tot een mysterie te maken. Door de witte bef, de lange torso en de donkere achtergrond doet hij denken aan een heer met kraag uit de Gouden Eeuw. Topstuk in onze eclectische verzameling. ♠ december

 

Vaagste prenataal [sic] geaborteerde vaagtaal

‘Overigens is het sterk veroordelen van mensen die zich niet aan deze moraal houden effectiever dan hem letterlijk uitspreken.’ De pleonastische categorie bedachten we ook maar meteen bij deze krompraat, die een redacteur, tot genoegen van auteur P, zojuist had onderschept. Oftewel: hoe een soepele schrijver op mindere dagen de grootste onzin kan uitkramen en dat ruiterlijk toegeeft. Het boek in kwestie, Angstcultuur, staat overigens vol met diens beste kunnen. En tot zover het reclameblok in deze oudejaarslijst. ♠ april

Spannendste hebbeding

Mills bombMills bomb. Deze handgranaat uit een winkeltje in Flanders Fields doet uitstekend dienst als presse-papier. ♠ augustus

Beste verantwoording

‘Ik ben nog nooit in Groningen geweest dat de zon scheen.’ Vriend W wil nooit van zijn leven naar het Noorden verhuizen. ♠ juli

Beste anekdote

  1. ‘Kon je ’t niet betalen?’ vroeg een kleuter aan een collega van geliefde S, bij het kinderfeest van de dochter van de collega met gehuurde prinsessenspullen. ‘Pardon?’ zei de collega. ‘Nou, gewoon: had je er geen geld voor?’ vroeg het kind door. ‘Normaal gaan we met kinderfeestjes ergens naartoe of wordt er iemand ingehuurd.’ ♠ februari
  2. Vriendin H weet nog precies hoe het ging toen ze vijf jaar geleden via e-mail haar proefschrift inleverde: ‘Toen ik op “send” had geklikt, moest ik naar de wc om te kotsen. Even een uurtje ziek en toen ging het wel weer.’ ♠ september

Nooit meer horen in 2018

  1. Irrealis voltooid verleden tijd als beleefdheidsvorm. ‘Had u er suiker in gehad willen hebben?’ Ja, maar dat kan blijkbaar niet meer.
  2. ‘Biodynamisch’. Van brood tot wijn, verbouw alsjeblieft weer eens normaal.

Statistieken

Gestemd: 1 keer
Bruiloften: 2
Uitvaarten: 1
Bioscoopbezoeken: 27
Bijgewoonde promoties: 3

Fijne jaarwisseling en tot in 2018! Lees meer over de oudejaarslijsten >>