oudejaarslijst 2018

De hoogte- en dieptepunten van de afgelopen twaalf maanden. Veel leesplezier!

Beste reparatie

Wasmachine. Wat voelen de schone handdoeken toch koud aan! Meteen een reparateur in Amsterdam-Oost gebeld, die nog geen twee uur later voor de deur stond. Hij voorspelde koolstof op de printplaat, schroefde wat dingen uit elkaar en in elkaar, en hopla, alles werkte weer. Het apparaat is nog geen halve dag buiten werking geweest. ♠ maart

Mooiste vogel

  1. Een lang gekoesterde wens ging in vervulling: ik hoorde de wielewaal. In een bosje in het Dwingelderveld klonk het ‘dudeljo’. De gele vlek die we zagen opvliegen was een korte bonus. ♠ mei
  2. Notenkraker.
    notenkraker_foto oscar franken

    De notenkraker die in Wageningen neerstreek (foto Oscar Franken).

    Eens in de tien jaar doet deze vogel Nederland aan, deze keer een woonwijk in Wageningen. En dat resulteerde in mannen uit alle sociale lagen, in camouflagepakken en met telelenzen, velen op hun buik gelegen. Dit hele schouwspel was een waarneming op zich, vond vriend M. ♠ november

  3. Wat was dat nu voor vreemde eend in de bijt? Met het blote oog ontwaarde ik iets geels vanuit de woonkamer. Verrekijker erbij. Fotootje in de appgroep. ‘Smient,’ concludeerde geliefde S. Om meteen te worden gecorrigeerd door vriend M: ‘Krooneend gek!!!’ De drie uitroeptekens onderstreepten de bijzondere waarneming. ♠ maart
  4. Het natuurjaar begon spectaculair: ijseend. In de zonnige wateren van de Haarrijnseplas dobberde en dook deze zeldzame Arctische gast. Twee keer parkeren en drie rondjes door de blubber, maar toen werden we beloond. Gracieuze verschijning, met bont verenpatroon en lange, zwarte staart. De temperatuur deed de waarneming eer aan; 3 graden bij een noordoostenwind. ♠ januari
  5. Nachtzwaluw. De naam zegt al wanneer je op pad moet. In het struikgewas op het donkere Dwingelderveld vreesde ik geliefde S en zwangere vriendin S kwijt te raken, maar we werden beloond: op de roep van een koekoek begon een eindeloos, snorrend geratel. ♠ mei
  6. Kleine bonte specht. Op een vroege, gure lentemiddag in de Amsterdamse Waterleidingduinen hipte deze kleinste specht – formaat huismus – voor onze neus over een tak. ♠ maart
  7. Bosuil. Voor het eerst zag ik deze soort in Nederland, bij Renkum. En hoe! Overdag in vol ornaat te bewonderen op zijn roestplaats tegen de stam van een els. ♠ oktober
  8. Al eerder gezien en gehoord, maar wat blijft het een wonderlijk mooi getrompetter: kraanvogels op het Dwingelderveld. ♠ mei
  9. Ross’ gans. Langdurig speuren in een troep ganzen bleek niet nodig; op de wenken bediend aan de Lek. ♠ februari
  10. Hoewel ik erop hoopte, herkende ik de rollende roep op de vroege ochtend niet eens meteen: een raaf, opvliegend vanuit een boomtop bij jachthuis Sint Hubertus. ♠ augustus
  11. Het schemerige jaareinde in de Veenkoloniën werd begeleid door de dagelijkse voedseltrek van talloze ganzen, overvliegend vanuit Oldambt/Westerwolde richting Drenthe (ochtend) en vice versa (avond). Op de uitkijk in het appartement van mijn ouders volg je ze minutenlang. ♠ december

Toepasselijkste naam in beroep

De ijsmeester van Arnhem heet Vrieze, hoorde vriendin R op de radio. ♠ februari

Beste vervoermiddel

noord-zuidlijn_rokinWe hebben er bijna twintig jaar op gewacht: de Noord/Zuidlijn. Maar mooi dat-ie is! Muren vol kunst in stations die herinneringen oproepen aan Athene. ♠ augustus

Slechtste service

ASN Bank. Iets met online zelf regelen, een eurocent overmaken, slechts de helft van je inlog ontvangen, navraag doen, horen dat de cent in goede orde is ontvangen maar door de bank in een verkeerd potje gestopt, dus of ik het hele proces s.v.p. nogmaals kon doorlopen, waarop ik vroeg of de bank s.v.p. zijn eigen fout kon herstellen in plaats van een nieuwe klant zo het bos in te sturen, waarop ik nooit meer iets heb gehoord. Dus nu kan ik al mijn eurocenten weer bij een milieuonvriendelijke bank gaan stallen. Gaat goed zo. ♠ juli

Diepste verontrusting

De wekker verwarde geliefde S: wat voor dag was het ook alweer, waar moest hij heen? ‘Volgens mij is het heel makkelijk om gek te worden,’ luidde de bezorgde conclusie. ♠ juni

Smerigste vlek

vlekRetour afzender, dat wel: mijn enveloppe met op de plek van de geadresseerde een abstract kunstwerk op het spectrum zuurstokroze-roestbruin, en alle roodtinten daartussen. Poging twee kwam wel aan. ♠ januari

Ergste toeristenval

  1. A’dam Lookout. Gevestigd in de voormalige Shell-toren. Hoe overschrijf je een gebouw, les 1 tot 10. Van de foto voor een greenscreen en Engels sprekende liftgids tot de loungemuziek en de schommels op het dakterras, het is allemaal even wezenloos. ♠ juni
  2. Rondvaart op de grachten. Als een haring in een ton vervoerd. ♠ september
  3. ‘Slapende beesten in Rhenen’, kopte de Volkskrant al omineus over Ouwehands Dierenpark. Dat klopte: de panda’s lagen op hun rug de bamboe te verteren. ♠ september

Beste foto

beste fotoDeus ex machina / tenhemelopneming / parachutesprong / ufo-ontvoering: geliefde S boven hunebed D1, Steenbergen. ♠ juli

Spannendste impulsaankoop

Het was even slikken, toen vriend P tijdens het afstudeerfeestje van zijn vriendin klakkeloos meldde dat hij mijn post ‘niet mee kon verhuizen’. En dat het hem daarom leuk leek om alles samen voorafgaand aan de verhuizing nog één keer te bekijken. De eventuele enveloppen bleek hij trouwens al bij ontvangst te hebben weggekeild. P’s woorden wierpen mij in een donkere put, maar ik wist mezelf binnen een half uur rond te krijgen naar ‘laten we er dan maar een vernietigingsexperiment van maken’. Om 2.08 uur bestelde P bij bol.com een shredder. ♠ juni

Mooiste natuurwaarneming

  1. Eindelijk: wilde zwijnen gezien op de Veluwe. In alle vroegte staken ze het fietspad over. ♠ augustus
  2. Bultrug zwom langs Texel. Fraaie aanvulling op een vogelweekend. ♠ oktober

Domste actie

Geliefde S las nog wat op zijn telefoon, stond op, haalde het beddengoed af en zette de wasmachine aan. ‘Waar is mijn telefoon?’ zei hij onder de koffie. Ik spitste de oren: was dat niet een gekke bons in de wasmachine? Gelukkig bleken we goed verzekerd. ♠ februari

Beste film

  1. On Body and Soul (regie Ildikó Enyedi). Controleur Mária en directeur Endre van een Hongaars slachthuis blijken ’s nachts hetzelfde te dromen over twee herten in een winters bos. Sprookjesachtige vertelling over instincten en gevoelens en hoe daarnaar te handelen. Het dierlijke en menselijke verweven zich ongemakkelijk met elkaar. Mooiste scène: Mária legt bij wijze van aanraaktherapie haar handen op de vacht van runderen die net zijn aangekomen bij het slachthuis. Wie put steun uit wie, en is dat eigenlijk wel nodig? ♠ februari
  2. Liebe in den Gängen (regie Thomas Stuber). De nachtelijke ploegendienst in een groothandel à la Makro in voormalig Oost-Duitsland: een monotoon en leeg sjabloon waarbinnen de medewerkers betekenis moeten zien te vinden. En dat gaat niet iedereen even goed af: van flirts tot zelfmoord. ♠ december
  3. L’apparition (regie Xavier Giannoli). Waar ligt de grens tussen individuele geloofsovergave en collectieve psychose, vroeg filmplatform Cineville zich af. In dit drama, over een jonge vrouw die beweert een Maria-verschijning te hebben gehad en de hordes ‘relitoeristen’ die daarop afkomen, wordt uiteindelijk een geloof in een geloof in een geloof afgepeld. Tegenover iets te hevige shockeffecten staan verstilde beelden van de Franse Alpen en een verdiepende wending in die verschillende geloofslagen. ♠ augustus
  4. Der Hauptmann (regie Robert Schwentke). Gebaseerd op het leven van Willi Herold (1925-1946): jonge deserteur vindt tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog een uniform en begaat met die nieuwe identiteit oorlogsmisdaden in de Emsland-kampen. Moreel verontrustende draaikolk, die filmisch mooi wordt uitgebuit. Herontdekt scheldwoord in de ondertiteling: ‘klootviool’. ♠ mei
  5. Beast (regie Michael Pearce). Op Kanaaleiland Jersey worden jongedames vermoord; geen prettige setting voor de puberende Moll, die de buitenwereld wil ontdekken. Is haar love interest Pascal wel zo aardig als hij lijkt? En Moll zelf trouwens? Het slot is potsierlijk, maar hoofdrolspeelster Jessie Buckley sensationeel. In een fractie van een seconde verandert haar blik in een tegenovergestelde boodschap. ♠ augustus
  6. Idi i smotri (‘Kom en zie’, regie Elem Klimov, 1985). Sovjet-oorlogsfilm als digitaal opgepoetste klassieker opnieuw in de filmhuizen. In het begin denk je nog even, wanneer begint het, maar als het dan ook begint, is er geen houden meer aan. De verschrikkingen van het nazisme in het Oosten, 142 minuten lang. Onvergetelijke scènes: de thuiskomst in een verlaten dorp, met het vers bereide eten maar ook met vreemde, vele bromvliegen, en het waden door een moeras, een wanhopig ploeteren in een onverschillig landschap. ♠ november

Ongeloofwaardigste verhaal

Vriendin I beweerde op haar balkon, diep in Amsterdam-Oost, zeeleeuwen te horen. Haar vermoeden: een illegaal huisdier in de buurt. Ons vermoeden: een iets te rijke fantasie. Of draagt het geluid van Artis echt zo ver? ♠ juli

Mooiste begraafplaats

Hunebed D31, Exloo-Zuid. In het hunebed zelf schijnt nogal te zijn huisgehouden, dus het is eerder een restant. Maar de plek is een sprookje: midden in het bos, net als de kalme begraafplaatsen uit de Eerste Wereldoorlog bij het Vlaamse Ploegsteert. En het mag dan even geleden zijn dat er mensen in werden bijgezet, maar een hunebed is toch echt een begraafplaats. Hoog boven de bomen cirkelde een roepende buizerd. ♠ juli

Kinderachtigste professionalisering

‘Het rood in de smileymatrix drukt uit hoe kut je je portfolio voor elkaar hebt. Hoe roder, hoe kutter.’ Vriend Y moet niks hebben van creatieve hrm. ♠ augustus

Bijzonderste reconstructie

kano van PesseBegin dit jaar dook ik voor magazine Noorderland in de archeologische geschiedenis van de kano van Pesse, de oudste boot ter wereld (!), die in 1955 werd gevonden door een Drentse boer. De kano staat permanent tentoongesteld in het Drents Museum. Mijn speurtocht leidde voorbij de museumvitrine naar voormalig onderzoekers van het biologisch-archeologisch instituut van de Rijksuniversiteit Groningen, naar de bouwer van de reconstructie van de boot (die bewees dat hij kon varen), en, jawel, naar familieleden van de vinder. Wie het allemaal gemist heeft, kan de longread teruglezen. ♠ februari

Mooiste atmosfeer

Met speciale ontheffing van vriend M mochten we de Amsterdamse Waterleidingduinen betreden na zonsondergang. Met zijn drieën tussen de vogels, die op een enkele boomleeuwerik na helaas wel erg stil bleven. Maar omdat het de avond van eerste paasdag was, vermoedde je zomaar nóg een wandelaar. ♠ april

Grootste wonder

grootste wonderEenmaal in de oranje brievenbus geworpen, zwom de sticker van een vis die ik had geplakt op de enveloppe voor penvriend K, naar de hunebeddenansichtkaart voor mijn ouders. Mijn vader gelooft het nog steeds niet. ♠ augustus

Fraaiste serviesgoed

Mokken van gevangenisdorp Veenhuizen (Drenthe), elk met een stichtelijk opschrift van de gevels. Prettig formaat, stevig aardewerk. ’s Ochtends een kopje koffie uit Arbeid AdeltBitter en Zoet, Orde en Tucht, Werken is LevenContrôle, Flink en Vlug, maar ook Huis en Haard of Helpt elkander. (met punt), en dan fluitend aan het werk. ♠ augustus

Beste koop

  1. De Billy’s van de Ikea werden topzwaar, er moest iets gebeuren. De oplossing kwam in de vorm van vijfenhalve strekkende meter stellingkast. De boeken kunnen weer ademhalen. ♠ september
  2. Anderhalf jaar na de aanschaf van een nieuw bed kwam er ook een dekbed op de juiste maat. We vielen acuut in een winterslaap. ♠ december
  3. Eindelijk, een lichtplan: in de donkerste maand van het jaar werden we het eens over nieuwe lampen boven de eettafel. ♠ december

Zwaarste beproeving

shredcastShredcast: samen met vriend P een podcast maken over het shredderen van post. Met gele huishoudhandschoenen duwde ik de ene na de andere door mijzelf geschreven en verstuurde kaart in de versnipperaar. Omdat – ik herhaal het nog maar eens – vriend P mijn post niet wilde meeverhuizen. De aanval leek me de beste verdediging. En toegegeven, het samen doorspreken van de post was een weemoedig proces waarbij de herinnering aan de gebeurtenis én aan het poststuk misschien wel voldoende bleek. Maar nadat we de snippers in de vuilnisbak hadden gekieperd, was ik er toch nog dagen ziek van. ♠ juli

Interessantste rondleiding

  1. Noordelijk Archeologisch Depot, Nuis. Walhalla voor de liefhebber: kamers en kasten vol met aardewerk en dierlijke beenderen. Van de vriendelijke, jonge archeologe mochten we ook in een doos met vondsten uit hunebed D26 (Drouwenerveld) kijken. Onderzoeker Van Giffen en collega’s groeven daar zo’n 160 potten uit de Trechterbekercultuur op. ♠ augustus
  2. Weingut August Ziegler, Maikammer, Pfalz. Nadat de wijnproeverij ter plaatse danig uit de hand was gelopen, liet Harald ons het familiebedrijf en de voorraden zien. In de schatkamer zag ik een fles Maikammer Kirchenstück – Riesling kabinett, trocken uit mijn geboortejaar in een kistje liggen. Ik sluit niet uit dat het door de inname tijdens de proeverij kwam, maar ik werd er sentimenteel van. ♠ juni

Kutste overnachting

Rustiek bedoeld bed op Texel resulteert in semi-bedstee achter een halve wand en onder een schuin dak. Hoe kom je erin? En hoe kom je er weer uit? De houten bedrand, tikje hoger dan het matras, bleek een klassieke martelgang voor blote knieën, de balk over de gehele lengte van de schuine wand, op amper twintig centimeter boven het gezicht, versterkte het claustrofobische gevoel. Het matras voelde aan als een halve centimeter schuimrubber op een keiharde bodem. Nu ik het weer beschrijf, rest maar één metafoor: een doodskist. ♠ oktober

Innovatiefste proeverij

augurkenproeverijAugurken. Gewoon thuis in de keuken bij vriend P. Verrassend (want blind geproefd) op nummer 1: Albert Heijn huismerk. Evenwichtig kleurenspectrum en wrattenwerk, wel erg recht. Fijne knak, doorstond ook de wiebeltest glansrijk. AH Basic bleek een goede tweede. Nooit meer kopen: Kesbeke. Slordig steelwerk, pisgeel sap en onbetrouwbare potpresentatie. Zoals P concludeerde: ‘Over augurken moet je niet te diep nadenken, je moet ze gewoon naar binnen schuiven.’ ♠ oktober

Beste actrice

Hanne Arendzen, Van de koele meren des doods (Het Nationale Theater, regie Ger Thijs). Toneelbewerking van de roman van Frederik van Eeden. In de raamvertelling verandert Arendzen van ontdekkende, verliefde jongedame in gebroken vrouw en terug. Anderhalf uur lang zuig je als toeschouwer op hoe ze doet, praat en kijkt. Adembenemend. ♠ november

Mooiste hebbeding

presse-papier‘Ik denk dat deze kat veel beter tot zijn recht komt op jouw bureau,’ oordeelde vriend P, die zijn verhuizing voorbereidde door te ontspullen. De kat drukt nu met serieus maar vrolijk blauw-wit versierd gewicht op mijn papierstapel. In het najaar vonden we een gitzwart zusje in het British Museum (Londen). ♠ juli

Succesvolste coaching

Marie Kondo-sessie bij verhuizende vriendin I. Ongedragen sjaaltjes met het prijskaartje er nog aan, een dozijn waxinelichtjehouders, twee meter losbladige administratie. De daadkracht zegevierde, wat resulteerde in dertig gevulde vuilniszakken. ♠ augustus

Beste anekdote

  1. Dertienjarige dochter van vrienden K en D raakte, binnen één jaar, zeven keer haar pinpas kwijt. En ja, elke keer moesten ze voor haar bij ING een nieuwe pas bestellen. En nee, dat was niet gratis. ♠ mei
  2. Bij vriend P was de hond van zijn moeder op bezoek geweest, met ‘hardnekkig karpetofiel haar’. Oftewel: ‘Ik moest met ducttape op handen en voeten door de kamer om de haren uit het tapijt te krijgen.’ ♠ juli

Prettigste uitspanning

kalmitRestaurantje op de top van de Kalmit, Pfalz. Als je Currywurst klaar is, schalt op het terras een blikkerige stem door de luidsprekers, luid en duidelijk als een bevel. Zon, berglucht en een stem van boven: zo verloopt het middagmaal in de hemel vast ook. ♠ juni

Leukste verdieping

Veldbloemen. Met de ANWB-gids in de hand is het fijn determineren in de berm. ♠ april

Prachtigste post

  1. Vriend O was weer op dreef en illustreerde een ansichtkaart vanaf Texel: speciaal voor mij tekende hij een grote stern. ♠ mei
  2. Vriend T maakte mijn Oost-Europese droomreis; er kwamen ansichtkaarten uit onder meer Moldavië, Kiev, Lviv, Białystok en Vilnius. ♠ juli

Lekkerste wijn

  1. August Ziegler – Cuvée Sundowner, feinherb, 2017 (Maikammer, Pfalz). Bedwelmend lentefeestje. Fris en zoet, perfect in balans voor een glaasje of twee, vooruit, drie. Met geliefde S, vriend P en vriendin I ter plaatse een fles geledigd tijdens een zonnige picknick tussen de wijnranken en onder de bomen, met uitzicht op het Hambacher Schloss. Verliefder met de slok. ♠ juni
  2. Perdeberg, The Vineyard Collection – Cinsault, 2017 (Paarl, Zuid-Afrika). Rood fruit en kruidig, rijk maar niet topzwaar. Cinsault zat in mijn vergeethoekje, tot deze ontdekking. En ja, de nostalgie naar Paarl danst een beetje mee in het glas. ♠ november

Mooiste inkt

mont blanc_petit prince_red foxMont Blanc, Petit Prince – Red Fox. De kleur deed me denken aan de vacht van schuwe kat Barend, de betreffende passages uit het boekje van Antoine de Saint-Exupéry trouwens ook:

– Alleen de dingen die je tam maakt, leer je kennen, zei de vos. De mensen hebben geen tijd meer iets te leren kennen. Ze kopen dingen klaar in winkels. Maar doordat er geen winkels zijn die vrienden verkopen, hebben de mensen geen vrienden meer. Als je een vriend wilt, maak mij dan tam!
– Wat moet ik dan doen? zei het prinsje.
– Je moet véél geduld hebben, antwoordde de vos.

Grootste verlies

Een huisdier is maar een huisdier, maar schildpadje Fitzgerald en poes Bettien hoorden er gewoon bij. Voor beide kwam het einde plotseling en snel. ♠ februari/oktober

Snelste treinreis

Na veel te veel speciaalbiertjes in Den Haag namen we het nachtnet naar Amsterdam. De trein boemelde het station uit, we dutten in. Vijf minuten later – zo voelde het althans – schrokken we wakker: we zijn er al! ♠ mei

Mooiste postzegel

  1. Wee de Engelse titel op de map: Dutch Birds.dutch birds_postzegels Maar de inhoud mag er wezen: 74 postzegels van in Nederland voorkomende vogelsoorten, natuurgetrouw geïllustreerd. Reeds jaren geleden uitgegeven, maar ik bestelde ze nu pas voor het eerst. De bijbehorende audiopen is een wonder van techniek. Ook afgestempeld blijft de zegel roepen of zingen. Koekoek! ♠ april
  2. Penny Black. In 1840 stelde de Britse koningin Victoria deze allereerste postzegel in. Opgejut door een machtig, postfris vel in het Postal Museum in Londen, kocht ik een afgestempeld exemplaar op Marktplaats en liet het inlijsten, als symbool van postale hoogtijdagen. ♠ november

Vreselijkste neerslag

‘Ik heb golven gezien op Trafalgar Square,’ schreef geliefde S op een ansichtkaart die we verstuurden vanuit Londen. Het trottoir werd als de Titanic verzwolgen, mijn rugzak veranderde vanbinnen in een zwembadje. We wisten niet waar we het zoeken moesten. ♠ november

Beste oh-sorry-sliep-je-nog

‘Ik heb vulpenadvies nodig,’ appte vriend P op zaterdagochtend om 7.52 uur. Dat was nog eens prettig wakker worden, ik belde hem onmiddellijk op. ♠ mei

Twijfelachtigste restaurant

Is het een manege? Is het een parenclub? Nee, het is een pannenkoekenboerderij in Vlagtwedde. De gesloten luiken voor de ramen, het plastic terrasmeubilair en de aangelijnde geit verleenden dit restaurant een mix van smoezelig- en huiselijkheid. De pannenkoek was prima, bestel er liever geen friet. ♠ augustus

Beste tentoonstelling

  1. Odilon Redon. La littérature et la musique, Kröller-Müller. Mythologisch en spiritueel, en soms een tikje absurdistisch. Zo is Redon een schakel tussen klassiek en modern. Vooral de pastels waren krachtig en dromerig tegelijk. ♠ augustus
  2. Studio Drift: Coded Nature, Stedelijk Museum Amsterdam. Van video’s en lichtinstallaties tot een zwevend betonblok, eindelijk eens vervreemdende moderne kunst die je grijpt en vasthoudt. ♠ april
  3. Van Gogh & Japan, Van Gogh Museum. Samen met vriendin I in de avonduren langs de schilderijen schuifelen. Memorabel ook vanwege de ergste kater van het jaar (zie ook onder ‘Snelste treinreis’). De stevige kleuren van Van Gogh gaven me houvast in deze toestand, na afloop wilde ik alleen nog maar op de bank zitten en sinaasappels eten. ♠ mei
  4. Henk Helmantel – Geloof, Harmonie en Stilte, Museum Gouda. Beetje gekunsteld opgehangen in themakamers, maar de kleine stillevens van deze Groningse schilder wisten wel de aandacht te trekken. ♠ juni
  5. Ik, Maria van Gelre, Het Valkhof. Tijdens mijn propedeuse Frans werd ik al gegrepen door de Très Riches Heures du Duc de Berry. Het getijdenboek van zijn nicht Maria mag er ook wezen, deels in het Latijn en deels in het Middelnederlands. Must voor taal- en papierliefhebbers. De illustraties verbeelden kerkelijke en adellijke historie en nemen je moeiteloos mee naar de vijftiende eeuw. De flankerende voorwerpen – waaronder de houten madonna uit bedevaartsoord Renkum – maken het af. ♠ december

Mooiste muziek

Wende Snijders/Joost Zwagerman, Voor alles. De elektronische begeleiding onder de gepreveld gezongen dichtregels kreeg ik voor het eerst te horen in bed, waar het bijna een voorleeseffect had: hoofd onder de dekens tegen de boze buitenwereld. ‘Voor alles bang geweest / Voor alles altijd bang geweest.’ Meteen uitgeroepen tot lijflied van schuwe kat Barend. ♠ september

Beste grap

grap_ij-promenadeOp de eerste van de maand ontvingen we een brief op officieel briefpapier van de Gemeente Amsterdam, onderwerp: ‘Aanvang werkzaamheden verhoogde IJ-promenade: tracé Piet Heinkade II’. Gedetailleerde alinea’s in zorgvuldig ambtelijk jargon legden uit dat er gebouwd zou gaan worden aan een brug over de daken, voor voetgangers en fietsers en hopelijk toeristen, in het kader van binnenstadontlasting. Inclusief planning en 3D-impressie van het eindresultaat. En ja, ook wij trapten erin. De naam van de coördinator onderaan de brief, ene Grapperhuys, deed pas later iets dagen. De zure bewonersreacties in de Facebookgroep (vooral van de bovenste verdieping) illustreren de overspannen Amsterdamse zenuwen waar het gaat om huizenmarkt, verkeer en toerisme. ♠ april

Vaagste vaagtaal

‘Je hebt een observation op een execution plan,’ begon vriend D zijn uitleg over de logistiek van pakketten bij PostNL. ♠ mei

Hardst ingetrapte open deur

Wie er allemaal bij waren toen ze van haar kind beviel, wilde ik weten. ‘Nou, ikke…’ stak vriendin S van wal. ♠ juli

Bondigste samenvatting

‘Het gaat alleen om het inzicht, namelijk dat je, als de lonen stijgen, een hele cascade aan gelul krijgt.’ Vriend P snapte niks van de sommen bij economie 2 maar vond het toch een nuttig vak. ‘Vooral het sociologische aspect.’ ♠ maart

Beste boek (fictie)

  1. Graham Swift, Mothering Sunday (2016).graham swift_mothering sunday Op 30 maart 1924 voltrekt zich een drama voor wees en dienstmeisje Jane Fairchild, dat ik hier niet zal verklappen. Tijdens haar zwerftocht door een leeg landhuis ontvouwen zich bespiegelingen over haar verleden en toekomst, terwijl het Engelse leven in het interbellum op pauze staat. Bezwerend verteld verhaal, een van de mooiste die ik ooit las. Vanaf de twee openingszinnen wist ik het al – dat ritme en die woorden, die zich laten proeven in de mond en een hele wereld oproepen:

Once upon a time, before the boys were killed and when there were more horses than cars, before the male servants disappeared and they made do, at Upleigh and at Beechwood, with just a cook and a maid, the Sheringhams had owned not just four horses in their own stable, but what might be called a ‘real horse’, a racehorse, a thoroughbred. Its name was Fandango.

  1. Auke Hulst, Kinderen van het Ruige Land (2012).auke hulst_kinderen van het ruige land Autobiografisch relaas over een verwaarloosde jeugd op het platteland rond Slochteren. Hulst heeft een prettige vertelstem met een vertrouwde toon, die de gebeurtenissen dichtbij weet te halen.

De eerste keer dat moeder was opgelost, was tijdens een zomervakantie. Het was niet abrupt gebeurd, maar geleidelijk. Steeds vaker reed ze het pad af, steeds later kwam ze terug, het voorspook van een definitief vertrek. Tot ze een nacht oversloeg, of twee, en uiteindelijk helemaal niet meer kwam.

  1. Cynan Jones, De lange droogte (The Long Dry, 2006).cynan jones_de lange droogte De titel paste uitstekend bij de droge zomer van 2018. Weerbarstig boek, komt dat wellicht door de Nederlandse vertaling? Een koe breekt los, de boer gaat erachteraan en overdenkt zijn leven. Gezeten op de rand van het bed in Drenthe las ik pagina na pagina over twee jongens en een stervend konijn, waar ik misselijk en duizelig van werd, deels door het boek en deels door de hitte, reeds zo vroeg in de ochtend.

Hij zette zijn voet op de schouder van het konijn om het daar vast te drukken waar hij dacht dat hij het in de nek moest raken en het diepe en droevige oog van het konijn ging voor hem open en was diep en erg mooi. En de jongen liet niets merken maar vanbinnen vroeg hij het konijn om toestemming om dit te doen en het oog van het konijn ging heel langzaam half dicht, als teken van nederlaag.

  1. Bennie Roeters, Tjerk (2017).Bennie Roeters_Tjerk Roman over de roemruchte amateurarcheoloog Tjerk Vermaning (1929-1987) en diens levenslange tegenspeler, professor Waterbolk (in de roman Hermen Hermsen). Roeters’ stijl is op zijn best wanneer hij Tjerk en Hermsen tegenover elkaar in stelling brengt, oordeelde ik in mijn recensie voor De Leesclub van Alles.

‘Die Vermaning heeft het over de geschiedenis die hij gaat herschrijven. Enig idee waar hij op doelt?’
‘Grootspraak.’
Petter knikt. Dat zal wel.
‘En nu?’
Els en Petter kijken Hermsen aan. Ze zien in hem allerlei gedachten worstelen. De hoogleraar strijkt door zijn haar en steekt zijn hand op als een oude Indiaan.
‘Laat het aan mij over.’
Petter knijpt zijn ogen iets dicht en kijkt langzaam omhoog, naar de schedel van Hermsen die dan wel glanst in het licht van de kroonluchter, maar waarin Petter geen uitsluitsel of iets als daadkracht ziet ontstaan.

  1. Jean Echenoz, 14 (2012).jean echenoz_14 Kleine Franse Eerste Wereldoorlog-novelle, die een eeuw na dato een leven verdicht langs de symbolen van loopgraven, verwonding, dood en nieuw leven.

De stilte leek dus weer te willen neerdalen toen er een verlate granaatscherf opdook, Joost mag weten waarvandaan en hoe, kort als een naschrift.

  1. Mohsin Hamid, Hoe word je stinkend rijk in het nieuwe Azië? (How to Get Filthy Rich in Rising Asia, 2013).mohsin hamid_hoe word je stinkend rijk in het nieuwe azië Het leek me een toepasselijk boek voor de heen- en terugvlucht naar Dubai, en bijzonder was het zeker: geheel geschreven in de jij-vorm, een zelfhulpboek met hoofdstuktitels als ‘De trek naar de stad’, ‘Ga bij een meester in de leer’ en ‘Sluit vriendschap met een bureaucraat’. De hoofdpersoon ontmoet een mooi meisje, verliest haar uit het oog, en komt haar op het einde van zijn leven toch weer tegen, terwijl zijn financiële welvaart de omgekeerde route volgt. Na de eerste helft zakt het boek wat in, om dan aan het slot weer te ontroeren.

Als je daarna roerloos op de grond ligt, een gelig dorpsjochie met radijssap dat langs je kin druipt en een klein modderig plekje maakt op de grond, moet het er van hieraf wel naar uitzien dat stinkend rijk worden voor jou niet is weggelegd. Maar blijf erin geloven. Je bent niet zo onmachtig als het lijkt.

  1. Siegfried Lenz, Schitterlicht (Die Maske, 2011).siegfried lenz_schitterlicht Korteverhalenkleinood van de meester van de Noord-Duitse vertelkunst. In het titelverhaal zorgen aangespoelde dierenmaskers voor onverwachte vriendschappelijkheid. Ik las het boek in Londen, waar de slagregens en het zwembadje in mijn rugzak me noodzaakten het te föhnen.

Enthousiast over onze vondst pasten we in hoog tempo verschillende maskers, lachten tegen elkaar als varken, mekkerden als geitenbok, bromden als beer – nog nooit was hier spontaan zo veel vrolijkheid opgekomen als op de dag waarop de storm ons die container schonk.

Beste boek (non-fictie)

  1. Milena Jesenská, De weg naar eenvoud. Deel 24 in de Moldaviet-reeks van uitgeverij Voetnoot (2013).milena jesenská_de weg naar eenvoud Al een tijd geleden kreeg ik het toegestuurd van een Twitter-volger en dit jaar las ik het eindelijk: een kleine introductie tot het goedgeschreven en verrassend actuele werk van deze Tsjechische publiciste (1896-1944), die vooral bekend werd als geliefde van Franz Kafka. Het boekje leverde een citaat op voor de Bildung Scheurkalender 2019, waaraan ik een bijdrage mocht leveren. Een ander mooi citaat:

Je hebt mensen met een gloeiende hekel aan gedrang. Niet omdat ze niet van dringen houden, maar omdat ze er een hekel aan hebben als een hele hoop mensen hetzelfde doen als zijzelf. Ze zijn weliswaar dol op de natuur, maar die moet wel ‘ongerept’ zijn.

  1. Erik Dijkstra, Spitten voor de vijand. Het verhaal van strafkamp Yde en de tewerkstelling in Drenthe (2018).erik dijkstra_spitten voor de vijand De opzet van het boek vond ik niet helemaal geslaagd, zoals ik uitlegde in mijn recensie voor De Leesclub van Alles, maar deze relatief kleine oorlogsgeschiedenis verdient het wel degelijk om verteld te worden. En dat doet Dijkstra met toewijding. Een wrange herinnering van een overlevende aan de gemengde gevoelens bij de bevrijding:

Zie, dit was nog wel het ergste; nergens bespeurde je onraad, en overal wist je dat het er wás. En dat, terwijl bomen en velden in hun nu volkomene bloei slechts vreede en wuivende rijkdom verrieden, in een argeloosheid die je droevig stemde, omdat je je niet geven mocht, niet rusten, niet danken mocht, maar sjouwen moest en je haasten.

Nuttigste reisgids

Wijnand van der Sanden, Gids voor de hunebedden in Drenthe en Groningen (2017).wijnand van der sanden_gids hunebedden Na een algemene inleiding over opkomst en ondergang van de Trechterbekercultuur geeft de expert van het Drents Museum bij elk hunebed, van G1 tot en met D53, een korte geschiedenis en bijzonderheden. Beknopt en toch hoogst informatief, verplichte kost voor iedereen die op vakantie gaat in het Noorden. Met soms ontluisterende feiten over erfgoedbeheer:

Veel hunebedstenen zijn met wiggen of buskruit tot transportabele blokken verkleind om afgevoerd te worden en elders dienst te doen, bijvoorbeeld in de versterking van de wierdijken.

Zieligste dier

ijsbeer_ouwehands dierenparkIJsbeer in Ouwehands Dierenpark. Plukje gras, gracht vol eendenkroos, snikhitte. De blauwe lucht en de loofbomen, vol in blad, wierpen een dringende vraag op: wat moeten die beesten hier? ♠ juli

Beste fenomeen

  1. ‘Beukende trek’. In de appgroep van vogelaars op Texel winden ze er geen doekjes om, de trekvogels doen massaal de Wadden aan. Vogels in horten en stoten, mijmerde geliefde S. ♠ oktober
  2. ‘Zitreus’. Vriend W heeft een relatief lange romp, aldus vriend M, waardoor hij onverwacht kort uitvalt als hij opstaat. ♠ mei

Treffendste vergelijking

‘Alsof we in bed een schaap hebben geslacht.’ Geliefde S combineerde een bloedneus met een nies. Opstaan bleek de enige remedie. ♠ augustus

Mooiste ansichtkaarttitel

ich, dein BärIch, dein Bär. De Duitse graficus Jürgen Spohn (1934-1992) weet de ontvanger nostalgisch en medeplichtig te maken. Vriend P bleek deze teddyberen speciaal voor mij te hebben uitgekozen. Vanwege de shredcast die rond dezelfde tijd speelde (zie onder ‘Spannendste impulsaankoop’ en ‘Zwaarste beproeving’), kon ik alleen maar denken: ‘Ich, dein Post.’ ♠ juni

Ongemakkelijkste moment
~ verzoekcategorie van penvriend K ~

Met de mond wagenwijd opengesperd lag ik bij de tandarts, toen kennis J de behandelkamer binnenkwam. J werkt als tandarts in dezelfde praktijk en kwam zijn collega iets vragen over tandenstokers. De deur bevond zich achter mij, en hoewel ik J ondersteboven zag, herkende ik hem meteen. Ik wilde hem groeten, maar ik vergat dat mijn halve gezicht was afgeplakt en dat ik mijn mond niet kon bewegen, waardoor ik klanken uitstiet die niet worden geassocieerd met sociale interactie. J herkende mij niet, keek bedenkelijk van mij naar zijn collega, die de geluiden maar negeerde, schudde zijn hoofd en ging door over de tandenstokers. Het zou nog twintig minuten duren voor ik mijn gedrag in normaal Nederlands kon verklaren. ♠ juli

Mooiste herinnering
~ verzoekcategorie van penvriend K ~

In de Londense avondschemering op de hoek van Sloane en Pont Street declameerde geliefde S het gedicht The Arrest of Oscar Wilde at the Cadogan Hotel van John Betjeman. De regen, de auto’s, het hotel in verbouwing – het voorlezen werd een weemoedige opstand. ♠ november

Nooit meer horen in 2019

‘Handelingsverlegen’. Oprukkende managementterm over medewerkers die niet weten wat ze moeten doen.

Statistieken

Gestemd: 3 keer
Dode huisdieren: 2
Nieuwe vogelsoorten: 12
Bruiloften: 1
Uitvaarten: 0
Nieuwe penvrienden: 2
Bioscoopbezoeken: 24

Fijne jaarwisseling! Lees meer over de oudejaarslijsten >>